Segunda-feira, Maio 19, 2008
O xefe e Curros
Foi inaugurada na Casa dos Poetas de Celanova unha conmovente exposición sobre recordos e pertenzas de Curros Enríquez, no centenario do seu pasamento e enterro na Coruña. Boa nova que conxugaremos co traslado do monumento a Curros dendesde seu desterro ao centro de Vigo de onde un alcalde franquista o tiña expulsado. A exposición de Celanova leva o rubro dun poema dedicado a Rosalía por Curros: NA FRENTE UNHA ESTRELA. A estrela, como símbolo da Liberdade, do Xenio, da Enerxía Criativa, da Emancipación. Trátase seguramente da estrela vermella de cinco puntas que Castelao puxo onda unha fouce de ouro no escudo republicano de Galicia, deseño que, obviamente, non figura entre os símbolos oficiais hoxe, por non ser de substancia autonómica senón nacional e popular. De modo que a exposición de Celanova chámase NA FRENTE UNHA ESTRELA. Ordenou de facer a exposición a Academia Galega e executouna, co concurso do Patronato Curros Enríquez, X.L. Axeitos. Beizón aos leais e pertinaces!Daquela eu lembrei un día en que subín a Celanova en bicicleta. Era o 16 de setembro de 1951 e todo estaba preparado para a inauguración do monumento a Curros por Asorey (ou polo irmán de Asorey, segundo me di o citado Axeitos). Tamén en 1951 estaba en Celanova a Academia e tamén escomenzaba alí a súa tarefa silenciosa o Patronato destinado a perpetuar a memoria do bardo na súa Terra. Houbo críticas daquela por non se ter usado moito o idioma galego nos discursos. Eu penso que ao final do verán de 1951 había medo en Celanova, e medo ben xustificado. Terían medo a usar o galego os académicos e demais oradores. Tamén Daniel Calzado, ex-alcalde da Frente Popular de Tomiño, que representaba oficialmente no acto ao Centro Gallego de Buenos Aires, onde se encontraba exiliado, e, in pectore, ao Consello de Galiza do que había de ser derradeiro secretario.
O caso é que a BPS e a Brigadilla da GC desarticularan (1947) en toda a Galicia a "Organización de Intelectuais Libres" (OIL) e prenderan grande número de persoas relevantes, como foron o avogado e economista Valentín Paz Andrade, o escritor Francisco Fernández del Riego, o rexistrador Alejandro Otero, o médico Ramón Baltar ou o tamén médico Darío Álvarez Blázquez. Supoño que os actos académicos de Celanova en 1951 estiveron moito ben controlados polos servizos represivos e mesmo Otero Pedrayo vería coutada a súa tendencia eruptiva a citar Castelao e a falar galego en público con aquel aceno de quen fai ondear unha bandeira subversiva, tan característico.
Tamén lembro o día no que diante do monumento a Curros fixo un alto o cadaleito de Celso Emilio na súa marcha ao cemiterio de San Verísimo de Celanova en agosto de 1979. Daquela, Santalices chegou de Bande para, rachando un protocolo mísero, ler o que era seguramente o derradeiro poema escrito por C.E. Ferreiro Miguez (non Míguez). Curros, en bronca, fita dignísimo e desafiante o convento. Hoxe a súa ollada crúzase e cruzarase por sempre coa ollada tamén metalizada do Celso Emilio Ferreiro de Acisclo Manzano, este noutro lugar da mesma praza da antiga Botica abacial.
Crónica de Santos Cabana para as Redes Escarlata
VIAXE (NON TURíSTICO) POLA POESíA GALEGA EN TEO2008, Día das Letras, no serán, en Cacheiras, local social da
Rosalía de Castro, asociación cultural. Organiza esta asociación
cultural e o concello de Teo, da man da súa concelleira de cultura,
que é hogano a man sabia e certeira de Carme Hermida.
Anxo Angueira, escritor, poeta, da terras de Iria, Leo, poeta e
músico, de Matamá-Vigo (Leo e Arremecághona), Aser Álvarez, de
Celanova (O ruideiro arraiano) son protagonistas do acto.
Vai de memoria, non vou procurar agora o programa: a música e a
voz de Leo lévannos ao mar de Vigo coa poesía de Martín Codax. A
voz sólida de Anxo Angueira convoca a Xohan Airas: palabras do
século XIII que percorren terras de Lampai, concello de Teo segundo a
división administrativa actual. Lampai, probablemente das Terras de
Iria, Lampai, terra de canteiros que aínda procuran hoxe as mellores
pedras no monte, que son as pedras que miran o mar de fronte.
Vén despois Rosalía. O poema da santa e da costureira. Ai miña
santiña, miña santasa!, como describir a voz sólida de Anxo
enchendo cada recanto do local social e facendo que escoite,
reverente e cómplice, o público heteroxéneo que aló estabamos,
desde o actual presidente do consello da cultura galega até os dous
nenos de catro/cinco aniños de Teo que se sentaban diante de onde eu
estaba e que abrían os ollos para beber as palabras de Rosalía, viva
e sen pranto, que non convén chorar máis. Todas, todiños entregados
xa á palabra nesta viaxe pola nosa poesía nacional.
(Non podería faltar a excepción: catro adolescentes reclamando a
atención dos estúpidos, que remataron por lle facer caso a Xosé
María Lema: ídevos para Castela; ou a Paco Fernández Rei: por que
non ides para fóra?)
E aquilo só era o comezo. Versión de Leo coa música de Batallán
do poema de Curros dedicado a Rosalía: ai dos que levan na frente
unha estrela/ ai dos que levan no bico un cantar. E descubrimos un
Anxo Angueira que emula a Compay Segundo, potente segunda voz, e ían
xurdindo cómplices espontáneos entre o público a corear o refrán:
ai dos que levan na frente unha estrela/ ai dos que levan no bico un
cantar...
E os feros corvos do Xallas. A voz baril de Angueira, Pondal baril
en Teo. E Cabanillas, o himno agrario na guitarra e na voz de Leo,
composición de Suso Vaamonde. E fomos ficando sós, Manuel Antonio,
nós, o barco e máis nós sós, /Sinn Féin/.... e o son dun
instrumento de vento artesán fixo entrar no auditorio o frío da
soidade. Toca falar agora de Aser Álvarez de Celanova, do ruideiro
arraiano, que percutía, ou sopraba artefactos dos que supoño que
será el propio o inventor, ou ?ruidaba ruideiro? coa súa gorxa
admirable. Aser Álvarez de Celanova, o ruideiro arriano, que foi quen
de lle pór rima sonora ás palabras que recitou Anxo, ás palabras
que cantou Leo. E de que maneira! Arremecághona!.
Pensade agora nas cunetas de Pimentel, na voz de A.Angueira,
Galicia ametrallada nas cunetas.. Pensade na vea satírica de Celso
Emilio en cántiga de Leo, que os mortos que vós matades/ os mortos
que vós matades/ gozan de boa saúde. Pensade na poesía amatoria de
Cunqueiro. Pensade no oulear do lobo no Courel no poema de Novoneyra e
se cadra escoitaredes o ritmo perfecto do recitado de Angueira e o
perfecto oulear de lobo que sae da gorxa do ruideiro arraiano, e a ver
se forades quen de sentir en arreguizo a profunda dor que aniñou no
peito de María Mariño, ou se sodes quen de gozar do estalo na boca
do zume das uvas douradas ou brancas ou tintas de acio roubado na
infancia por Álvarez Blázquez nas parras que medraban nas ruínas do
pazo.
E o punk rock choutou nas composicións de Leo (de non perder o seu
libro de haicús, titulado /Hai cú/). Punk rock, mais só refráns na
letra, díxonos Leo. Para que nós puxeramos o resto. Precísase a
guitarra e a voz de Leo e a percusión do ruideiro arraiano para
achegarse a calquera deles. Poño a seguir un que vale como exemplo de
precisión, que non necesita de ningún bis porque se refire á vida,
e a vida seica non permite bises:
Buaaaaa....!
Chaca-Chaca.
Pin-pum.
E a malla, a malla de Manselle, un fragmento de /Pensa Nao/, prosa
que é cántiga de traballo labrego de progreso, os motores diesel a
bruar na malla de Manselle e na infancia do autor, tamén infancia
azul de mar azul ou de flor de liño azul ou de sementes de liñaza a
caer grao a grao na cunca da man dun neno ou o olor, o olor de
berberecho asado en lareira pobre na aldea de baixo na casa da señora
María...
Todo iso, e moito máis, pasou un serán, no local da Asociación
Rosalía de Castro, en Cacheiras, Teo, 145 anos despois de que
Rosalía de Castro asinase /Cantares Gallegos/, o mesmo día que o seu
home, Manuel Murguía, cumpría 30 anos. A poesía galega ocupou o
local e o peito de todos e todas as asistentes.
Eu tiven a sorte de estar alí.
Saúde, redeir*s.
Xosé Luís Santos Cabanas.
Sexta-feira, Maio 16, 2008
O xefe fala das freguesías
Desde o mesmo día da súa constitución en Irmandades da Fala, e mesmo antes, o nacionalismo galego defendeu que o sistema municipal español era inadecuado para Galicia e que a célula elemental da sociedade galega era a parroquia ou freguesía, que debería facerse efectiva no plano civil, cos seus órganos electos mediante sufraxio a directo e a súa administración propia.
A UPG recollía nos seus puntos fundamentais (1963) a vella reivindicación, asociándoa a unha reforma que abolise as provincias e as súas deputacións e que crease unha división territorial en comarcas. Daquela, a UPG clandestina sentíase reforzada por toda a tradición do nacionalismo e, moi especialmente, por Sempre en Galiza de Castelao que explica bastante ben o asunto. Nesta liña nacionalista, antes da Guerra Civil houbo concellos que, basándose en lexislacións favorabeis, lle concederon a "autonomía" a unhas cantas parroquias. Moi perto de onde eu escribo teñen realidade administrativa as de Bembrive (Vigo), Morgadáns (Gondomar) e Camposancos (A Guarda). Unhas poucas máis, todas baixo a denominación de "entidades locais menores" e todas nun réxime anticuado e sen capacidades suficientes, viven ou arrastran unha existencia caquéctica no resto de Galicia.
A situación é esta: a lexislación vixente en materia de réxime local permite que a vella aspiración nacionalista poida ser levada á práctica en toda Galicia. E ben, en ningún concello, que eu saiba, foi activada ningunha entidade de nivel inferior ao concello. Iso si, algunhas municipios puxeron carteis co nome das súas parroquias para o viaxeiro ser sabedor, aínda que a información só constitúe unha curiosidade toponímica pois que xurídicamente as parroquias siguen a ser inexistentes.
Por outra banda, e dado que as parroquias son reais cultural, territorial e poboacionalmente, o instinto de conservación e a forza identitaria dos homes e mulleres que as integran ocasionou que flocesen unhas "Asociacións de Veciños" de caracter privado que subplantan o sustitúen aos órganos de caracter público de que deberían estar dotadas as fregue-sías ou parroquias. O caso é que as únicas parroquias non valeiras de contido de Galicia son as que mantén, vivas ou moribundas, a Igrexa Católica.
Eu penso que nin as Asociacións de Veciños, nin as Comunidades de Montes ou de Augas, nin moito menos a Igrexa Católica, deban seguir a representar fraudulentamente a realidade parroquial de Galicia, así rural como urbana ou periurbana. O curioso é que en canto saímos de Galicia e entramos en Castela-León, as entidades inferiores ao municipio florecen como Juntas de Distrito ou Pedanías. Nas grandes cidades tamén se funciona así: poñamos que falo de Madrid. E alí non tiveron Asemblea de Monforte!
En canto ao Sul, as Cámaras Municipais de todo Portugal funcionan baseadas nas súas Juntas de Freguesia, e a lei portuguesa parece estar feita expresa para o corpo social e cultural galego.
Nin a dereita nin a esquerda, nin o nacionalismo nin o sucursalismo pensan como penso eu (e algúns máis, afortunadamente). O que fai que me sínta nesta materia incómodo e en minoría. Recomendo a lectura dun artigo de X.M. García Crego (en Espiral) que tivo a virtude de activar desde a raíz o asunto da freguesía administrativa en Galicia. Trataremos de reeditalo; isto non queda así, non pensen.
A UPG recollía nos seus puntos fundamentais (1963) a vella reivindicación, asociándoa a unha reforma que abolise as provincias e as súas deputacións e que crease unha división territorial en comarcas. Daquela, a UPG clandestina sentíase reforzada por toda a tradición do nacionalismo e, moi especialmente, por Sempre en Galiza de Castelao que explica bastante ben o asunto. Nesta liña nacionalista, antes da Guerra Civil houbo concellos que, basándose en lexislacións favorabeis, lle concederon a "autonomía" a unhas cantas parroquias. Moi perto de onde eu escribo teñen realidade administrativa as de Bembrive (Vigo), Morgadáns (Gondomar) e Camposancos (A Guarda). Unhas poucas máis, todas baixo a denominación de "entidades locais menores" e todas nun réxime anticuado e sen capacidades suficientes, viven ou arrastran unha existencia caquéctica no resto de Galicia.
A situación é esta: a lexislación vixente en materia de réxime local permite que a vella aspiración nacionalista poida ser levada á práctica en toda Galicia. E ben, en ningún concello, que eu saiba, foi activada ningunha entidade de nivel inferior ao concello. Iso si, algunhas municipios puxeron carteis co nome das súas parroquias para o viaxeiro ser sabedor, aínda que a información só constitúe unha curiosidade toponímica pois que xurídicamente as parroquias siguen a ser inexistentes.
Por outra banda, e dado que as parroquias son reais cultural, territorial e poboacionalmente, o instinto de conservación e a forza identitaria dos homes e mulleres que as integran ocasionou que flocesen unhas "Asociacións de Veciños" de caracter privado que subplantan o sustitúen aos órganos de caracter público de que deberían estar dotadas as fregue-sías ou parroquias. O caso é que as únicas parroquias non valeiras de contido de Galicia son as que mantén, vivas ou moribundas, a Igrexa Católica.
Eu penso que nin as Asociacións de Veciños, nin as Comunidades de Montes ou de Augas, nin moito menos a Igrexa Católica, deban seguir a representar fraudulentamente a realidade parroquial de Galicia, así rural como urbana ou periurbana. O curioso é que en canto saímos de Galicia e entramos en Castela-León, as entidades inferiores ao municipio florecen como Juntas de Distrito ou Pedanías. Nas grandes cidades tamén se funciona así: poñamos que falo de Madrid. E alí non tiveron Asemblea de Monforte!
En canto ao Sul, as Cámaras Municipais de todo Portugal funcionan baseadas nas súas Juntas de Freguesia, e a lei portuguesa parece estar feita expresa para o corpo social e cultural galego.
Nin a dereita nin a esquerda, nin o nacionalismo nin o sucursalismo pensan como penso eu (e algúns máis, afortunadamente). O que fai que me sínta nesta materia incómodo e en minoría. Recomendo a lectura dun artigo de X.M. García Crego (en Espiral) que tivo a virtude de activar desde a raíz o asunto da freguesía administrativa en Galicia. Trataremos de reeditalo; isto non queda así, non pensen.
Sen fronteiras (ponte nas ondas)
PONTE DO MEU LADOA ponte serve para atravessar
a ponte serve para ligar
a terra que a água desuniu
os dois lados do mesmo rio,
a ponte serve para nos juntar
A língua serve para falar
a língua serve para beijar
quem nos fala ao coração
e nos segura a mão
a língua serve para nos juntar
Ponte deste lado,
a ponte que me leva aí
põe-te ao meu lado
e fico pertinho de ti
http://www.youtube.com/watch?v=zrlPR7bp_T4
Quinta-feira, Maio 15, 2008
Porcópolis é vexetariana
Non quero que me vexades a cara e támome coas orellas longas e caídas... porque sinto vergoña do que realmente son. Estudie nutricionismo e acabo de tomar conciencia de que son un auténtico porco celta galego e non fago máis que martirizarme por pensar que son o rei do cebadeiro e da artesa galaica e non paso de ser un humilde, feble e amariconado vexetariano... Así nos vai, claro que aínda non fomos quen de nos facer carnívoros e facer unha limpeza selectiva de certos humanos neste país de sinxeitos... E que xamóns habería e que país tan civilizado, que diría don Ramón dende o cadaleito!
Sexta-feira, Maio 09, 2008
Unha gran minoría
Unha carta pública asinada por profesores da Universidade Compostelana (hoxe USC, segundo o patrón UCLA) fíxome recapacitar para chegar finalmente á conclusión de que estou en minoría a respecto do que deba ser a Misión da Universidade no noso tempo. Decátome de que a palabra misión usada neste contexto pode para algúns ter unha apariencia vetusta, cun cheirume rancio a Giner de los Ríos ou a Manuel Bartolomé Cossío ou mesmamente a Xohán Vicente Viqueira. O caso é que eu non penso o que a maioría pensa sobre a Universidade.
Comecei a estar en minoría a este respecto cando o ministro franquista Villar Palasí promoveu, co concurso de profesores do PCE e do Opus Dei, a reforma do ensino en España na que se contiña a desparición da Universidade Napoleónica, que así de despectivamente lle eles chamaban. Eu non crin naquela reforma, que continúa nos nosos días. En materia de ensino primario, medio e universitario a reforma franquista de Villar Palasí non fixo senón continuar impulsada, no réxime actual, pola UCD e o PSOE sen oposición de case ninguén pola esquerda.
Eu estou en minoría porque creo que a misión da Universidade é a de ensinar, e só secundariamente a de investigar. Creo que as Faculdades só poden ser as que se consagren á docencia das grandes saberes, e que nin o xornalismo nin as belas artes nin os seguros nin a publicidade deben ser ensinadas na Universidade senón en centros dignos pro de caracter diferente. Creo que os plans de estudos deben ser maximamente xeneralistas e que, sobre bases de cursos preparatorios, a especialización debe promoverse na Universidade só en estado de xermolo. Creo que, á marxe da Universidade, deberían existir Grandes Escolas (claro que napoleónicas) con internado e profesorado propio de elite, destinadas a formar basicamente en ciencias, técnica e humanidades aos mellores fillos do pobo galego, gratuitamente e a costa do erario público, preparándoos para a dirixencia social. Creo que a investigación debería promoverse: a) á marxe da empresa capitalista; b) nunha Academia de Ciencias segundo o modelo socialista. A Universidade debería dirixir os seus esforzos a constituir unha Formación Profisional da meirande esixencia e no nivel máximo. Polo cal a Universidade só debería ser pública. E creo na Lección Maxistral, e en que esta deba dictarse coidadosamente preparada polo Catedrático e preferentemente escrita e medida. Creo na xerarquía da ciencia e que o máis sabio debe ser o Mestre, se está dotado para a docencia. Creo na oposición en turno libre pra que todos os homes e mulleres do país en posesión do título de doutor ou doutora podan competir entre si polas prazas universitarias, en exercicios públicos nos que se inclúa precisamente a trinca e o debate. Creo que o único mérito adicional que poida influir nas oposicións sexa o das publicacións recoñecidas no universo académico. Creo na gratuidade das matrículas e na exclusión dos alumnos non dedicados ao estudo, no caracter necesariamente democrático da Universidade e na misión galeguizadora que as faculdades nosas deben asumir.
Estou en minoría.
Comecei a estar en minoría a este respecto cando o ministro franquista Villar Palasí promoveu, co concurso de profesores do PCE e do Opus Dei, a reforma do ensino en España na que se contiña a desparición da Universidade Napoleónica, que así de despectivamente lle eles chamaban. Eu non crin naquela reforma, que continúa nos nosos días. En materia de ensino primario, medio e universitario a reforma franquista de Villar Palasí non fixo senón continuar impulsada, no réxime actual, pola UCD e o PSOE sen oposición de case ninguén pola esquerda.
Eu estou en minoría porque creo que a misión da Universidade é a de ensinar, e só secundariamente a de investigar. Creo que as Faculdades só poden ser as que se consagren á docencia das grandes saberes, e que nin o xornalismo nin as belas artes nin os seguros nin a publicidade deben ser ensinadas na Universidade senón en centros dignos pro de caracter diferente. Creo que os plans de estudos deben ser maximamente xeneralistas e que, sobre bases de cursos preparatorios, a especialización debe promoverse na Universidade só en estado de xermolo. Creo que, á marxe da Universidade, deberían existir Grandes Escolas (claro que napoleónicas) con internado e profesorado propio de elite, destinadas a formar basicamente en ciencias, técnica e humanidades aos mellores fillos do pobo galego, gratuitamente e a costa do erario público, preparándoos para a dirixencia social. Creo que a investigación debería promoverse: a) á marxe da empresa capitalista; b) nunha Academia de Ciencias segundo o modelo socialista. A Universidade debería dirixir os seus esforzos a constituir unha Formación Profisional da meirande esixencia e no nivel máximo. Polo cal a Universidade só debería ser pública. E creo na Lección Maxistral, e en que esta deba dictarse coidadosamente preparada polo Catedrático e preferentemente escrita e medida. Creo na xerarquía da ciencia e que o máis sabio debe ser o Mestre, se está dotado para a docencia. Creo na oposición en turno libre pra que todos os homes e mulleres do país en posesión do título de doutor ou doutora podan competir entre si polas prazas universitarias, en exercicios públicos nos que se inclúa precisamente a trinca e o debate. Creo que o único mérito adicional que poida influir nas oposicións sexa o das publicacións recoñecidas no universo académico. Creo na gratuidade das matrículas e na exclusión dos alumnos non dedicados ao estudo, no caracter necesariamente democrático da Universidade e na misión galeguizadora que as faculdades nosas deben asumir.
Estou en minoría.
Segunda-feira, Maio 05, 2008
O xefe fai memoria de Carmiña Graña
Acabámoslle de render homenaxe en Cangas do Morrazo a Carmiña Graña Penedo, das grandes xíneas de mariñeiros e mulleres traballadoras daquela vila vangardista. O que me fixo pensar sobre a recuperación da memoria histórica de tempos franquistas; imparábel. Case sempre se centran estas nos episodios que en Galicia se sucederon a raíz do 20 de xullo de 1936. Os avances na investigación de punta e na divulgación dos acontecementos daquel período levan alancado moito e parece que definitivamente foi transgredida a cláusula de silencio pactada na Transición ou Reforma Política. Pro fica en penumbra a represión exercida na totalidade da era franquista, represión que culmina, entre nós, nos crimes políticos que tiveron como víctimas en 1975 Reboiras (UPG), Sanchez-Bravo e Baena (FRAP). No intre da morte de Franco as cadeas españolas estaban ateigadas de presos políticos e no estranxeiro acumulábanse os refuxiados. Trátase, pois, de exiliados, presos, represaliados de todo tipo e de mortos que xa non era os de 1936 e que facían parte das xeracións novas da Resistencia ao franquismo. Nesta dirección haberá que afondar agora en materia de memoria histórica.
En Galicia, cando se pensa no exilio, xorden, xorden as figuras de Castelao, de Casares Quiroga, de Dieste, de Lois Soto, poñamos por caso os máis obvios. Eses son os exiliados de 1936-1939. Pro poucos son verdadeiramente conscientes de que no exilio estiveron tamén Margarita Ledo, X.M. García Crego, Maximino Cacheiro, Moncho de Barreras, Foz ou Carmiña Grana, entre unha nube de outros e outras. Todo os ditos, e máis, encóntranse hoxe activos laboral e politicamente e participan moi solidarios e discretos nos movementos en favor da memoria histórica de 1936. Son horas de que se vaia falando da historia completa da Resistencia ao franquismo en Galicia de 1936-39 a 1975, aínda que a crónica da guerrilla está xa moito adiantada felizmente.
Carme Graña Penedo chegou a Madrid nos anos sesenta e conectou de inmediato, no círculo legal do "Club de Amigos de la UNESCO", coa UPG, da que pasou desiguida a formar parte. Sempre ligada ao aparato de propaganda, lugar da máxima esixencia de disciplina, as campañas de Castrelo de Miño do 64 e do primeiro Día da Patria Galega do período franquista tiveron a esta compañeira como elemento fundamental. Á caída da estación impresora central da UPG situada no Morrazo, cuxo responsábel era Moncho Reboiras apoiado en Camiña Graña, esta pasou á clandestinidade e, coa BPS e a Brigadilla da Garda Civil apegada aos seus calcañares, foi retirada a Cataluña e desde alí pasada a Francia polo Pireneus coa axuda nunca ben encomiada dos anarquistas e de Puig Antich en persoa. Asentada en París, e logo no Porto despois do 25 de abril, a nosa amiga foi elemento valiosísimo para a UPG e a ANPG en tempos de expansión destas organizacións. Xa de regreso á Patria, Carmiña Graña seguiu o camiño difícil e amargue do independentismo e integrou o PGP,Galicia Ceibe e formou parte fundamental da actual FPG, que é onde se encontra.
Ogallá que esta homenaxe a Carme Graña, alén de a honrar a ela, contribúa a abrir un novo tempo de estudo e análise da historia completa da Resistencia ao franquismo en Galicia.
En Galicia, cando se pensa no exilio, xorden, xorden as figuras de Castelao, de Casares Quiroga, de Dieste, de Lois Soto, poñamos por caso os máis obvios. Eses son os exiliados de 1936-1939. Pro poucos son verdadeiramente conscientes de que no exilio estiveron tamén Margarita Ledo, X.M. García Crego, Maximino Cacheiro, Moncho de Barreras, Foz ou Carmiña Grana, entre unha nube de outros e outras. Todo os ditos, e máis, encóntranse hoxe activos laboral e politicamente e participan moi solidarios e discretos nos movementos en favor da memoria histórica de 1936. Son horas de que se vaia falando da historia completa da Resistencia ao franquismo en Galicia de 1936-39 a 1975, aínda que a crónica da guerrilla está xa moito adiantada felizmente.
Carme Graña Penedo chegou a Madrid nos anos sesenta e conectou de inmediato, no círculo legal do "Club de Amigos de la UNESCO", coa UPG, da que pasou desiguida a formar parte. Sempre ligada ao aparato de propaganda, lugar da máxima esixencia de disciplina, as campañas de Castrelo de Miño do 64 e do primeiro Día da Patria Galega do período franquista tiveron a esta compañeira como elemento fundamental. Á caída da estación impresora central da UPG situada no Morrazo, cuxo responsábel era Moncho Reboiras apoiado en Camiña Graña, esta pasou á clandestinidade e, coa BPS e a Brigadilla da Garda Civil apegada aos seus calcañares, foi retirada a Cataluña e desde alí pasada a Francia polo Pireneus coa axuda nunca ben encomiada dos anarquistas e de Puig Antich en persoa. Asentada en París, e logo no Porto despois do 25 de abril, a nosa amiga foi elemento valiosísimo para a UPG e a ANPG en tempos de expansión destas organizacións. Xa de regreso á Patria, Carmiña Graña seguiu o camiño difícil e amargue do independentismo e integrou o PGP,Galicia Ceibe e formou parte fundamental da actual FPG, que é onde se encontra.
Ogallá que esta homenaxe a Carme Graña, alén de a honrar a ela, contribúa a abrir un novo tempo de estudo e análise da historia completa da Resistencia ao franquismo en Galicia.
Segunda-feira, Abril 28, 2008
Arraianos apoia a Dionisio Pereira
Historia a Debate ven de poñer en marcha unha campaña de apoio ao
historiador Dionisio Pereira.
Hai un documento de apoio para o que se piden sinaturas e que será remitido
aos presidentes do Goberno de España, do Congreso dos Deputados e do
Senado. No caso de que esteas disposto a apoiar estar campaña,
pregámosche que envíes os teus datos (nome e apelidos; institución:
universidade, instituto, asociación; localidade, país) a
h-debate@cesga.es
historiador Dionisio Pereira.
Hai un documento de apoio para o que se piden sinaturas e que será remitido
aos presidentes do Goberno de España, do Congreso dos Deputados e do
Senado. No caso de que esteas disposto a apoiar estar campaña,
pregámosche que envíes os teus datos (nome e apelidos; institución:
universidade, instituto, asociación; localidade, país) a
h-debate@cesga.es
O xefe fala de Julio e do Río
Las Cuevas de Sésamo, na Calle del Príncipe de Madrid, eran unha sorte de imitación, nos anos cincuenta do século XX, das caves ou subterráneos que se puxeran de moda no París existencialista da década anterior e nalgún dos cales cantaba, de negro para o mundo, Juliette Greco, tan pouco dotada de graza. Nas paredes de Sésamo figuraban citas literarias en todas as linguas imaxinabeis menos o galego, o vasco e o catalán, porque aquel Madrid, coma este, vivía con feroz intensidade o odio ao pluralismo nacional. Por alí caiamos algunhas noites para trasfegar uns cubas libres (no argot do meu grupo recibían o nome de chanqueiros, o cal terminaron por aceptar numerosos camareiros manchegos de antano). Un pianista repasaba en Sésamo toda a canción francesa e italiana contemporánea e soía facernos caso cando lle pediamos o Macky Coitelo da Opera de non sei cantos Patacóns por Weil e Brecht. Había por alí algunha xente comunista que aplaudía.Fallaban os da empresa o Premio Sésamo de conto e as votacións eran comunicadas polo altavoz en plan moi intrigante. Un ano (1959, coido) presentei, traducido ao castelán, un meu conto titulado "O Suso", que está ambientado na beira do río da Barbaña de Ourense. Non se levaba daquela a fantasía senón o realismo tenro do cal era mestre o probe Lalo Azcona, que soía facer vida no Café Varela aínda que, por veces, tamén era visto e ouvido en Sésamo. O meu conto chegou a finalista e mesmo Xulio Maside chegou a emocionarse comigo e cos outros camaradas que me acompañaban.Pro o premio foi para Angela Ionesco, unha muller nova coa que eu tiña gulapeado algún gin-fizz no Café Teide e que, se non me falla a memoria, era xornalista de oficio. Moitos anos máis tarde "O Suso" foime moi eloxiado por Eduardo Blanco Amor quen me dixo que tal conto lle dira a idea para escribir Os biosbardos, sobre graxos infantís e xuvenís de Ourense coma o meu protagonista.Tamén me quitei a espiña porque, ao ano seguinte, o Premio Sésamo lle foi outorgado a Julio López Cid, excelente escritor ourensano en castelán que batizado na pía de Santa Eufemia, aquela que ten propiedades artístico-literarias e que meteu na igrexa católica romana os naipelos Risco, Otero Pedrayo, Blanco Amor e os pintores Quesada, entre outros notabeis neófitos que logo persistirían ou non na Fe. M. Anxo Murado seica é tamén Sésamo.Souben non hai moito de Julio López Cid, finísimo narrador e evocador en castelán, por unha nota necrolóxica maxistral e conmovente sobre a figura do Manaicas, quen fora o noso ídolo de nenez polas súas aventuras descomunais e só comparabeis ás do Capitán Marvel ou Maravillas que nos vendía a Viúva de Lisardo. Agora acabo de ler unha novela moi breve e bela de Julio sobre Ourense e o seu río, xa non a Barbaña senón o Miño. Titúlase precisamente El Río (Ed. Duen de Bux, Ourense) porque o protagonista é el, o río grande e temíbel que pasa so a ponte dos suicidios e cuxos remuíños nos poden afogar en pozos do Inferno ou pegos sen fondo. As vidas e as mortes técense e destécense na narración e unha atmósfera de nostalxia invade a alma do lector, sobre todo se este é ourensan e regresa, nas palabras precisas e Julio López Cid, ao centro de si mesmo.Seguiremos falando de El Río.
Sexta-feira, Abril 25, 2008
Celso Emilio volve rapeando
É unha relación que vén de vello e resiste a todas as épocas. A canción galega segue bebendo nos poetas, mesmo se ten que atravesar décadas no tempo para establecer alianzas improbabéis, como a que acaban de asinar os rapeiros de Dios Ke Te Crew, que rescatan a potencia rebelde dos versos de Celso Emilio Ferreiro a ritmo de hip hop.
No cedé musical que acompaña a acabada de publicar Fotobiografía de Celso Emilio Ferreiro recóllense 15 cancións armadas arredor de textos do poeta de Celanova. Catorce proceden de gravacións históricas de xentes e grupos tales Luís Emilio Batallán, Pilocha, Fuxan os Ventos, Xavier, Manuela e Miguel ou Suso Vaamonde. Pero a compilación agacha un inédito: Deitado frente ao mar... na voz do mc de Dios Ke Te Crew (DKTC), García, e con bases de Mou, da mesma banda hip hop. A "lingua proletaria do meu pobo" comparece rapeada e revela, segundo García, "a total contemporaneidade de Celso Emilio, o Celso Emilio rapeiro".
O mestre de cerimonias de DKTC lembra como accedeu á lírica e á épica do poeta de Celanova grazas a un agasallo. "Un colega regaloume Longa noite de pedra e falárame do poema Son un pasmón como un perfecto rap. Prometinlle que, cando volvese á súa casa na Ribeira Sacra, tería gravada a versión, e así foi". En Son un pasmón Celso Emilio ataca a civilización do automóbil e opta por unha cidadanía crítica. "Son un pasmón vai contra o AVE", bromea García, "chama á calma". Cantado polo hiphopeiro de Ordes, o texto de Longa noite de pedra e as súas rimas internas e externas, semella escrito especificamente para esas músicas afroamericanas do gueto.
Malia a que Son un pasmón soou nun par de concertos de Dios Ke Te Crew, "trátase de algo máis persoal, unha teima, pero sempre dentro do colectivo". E o poeta galego máis sonado da resistencia contra a ditadura foi quen conectou ao mc co cantautor punk O Leo i Arremecághona. "Chamounos Aser Álvarez para presentar o monográfico da revista Arraianos sobre Celso Emilio e alí coñecín a Leo", lembra divertido García, "Celso Emilio como unha caste de chamán". Daquel encontro naceu o proxecto Labregos do Tempo dos Sputniks.
"A idea de Labregos ... [o nome procede doutro poema do totémico Longa noite de pedra] consiste en glosar a Celso Emilio", relata Leo Fernández Campos, "entre o punk, o rap e o cantautor". Fernández Campos, ideólogo e intérprete de O Leo i Arremecághona, refírese ao carácter "indómito" desas "músicas de protesta" que enlaza coa obra do poeta de Celanova. "O cantautor de combate, o punk e o hip hop, que actualiza a rebeldía musical e procede da rúa, son os estilos que ao poder máis lle custa asimilar", afirma. O Leo prepara, arestora, unha ranchera co poema Eu son o rei de min mesmo como letra.
A reutilización da poesía na música pop soborda arestora as operacións insurxentes sobre o corpo escrito de Celso Emilio dos labregos do tempo dos sputniks. O electro pop, cadora máis estilisticamente flexíbel, de Fanny + Alexander confirmouse co seu primeiro disco longo, o ano pasado, Finais dos 70, comezos dos 80. Da man de certa indietrónica, F+A valéronse de letras detectadas en poemas de María do Cebreiro, Pilar Pallarés, Lois Pereiro ou Carvalho Calero. Noel Feáns, unha das dúas patas do grupo, confesa irónico: "Temos dúas razóns diferentes para facer cancións con poemas. Unha, por que facer algo non moi ben, cando hai quen o pode facer mellor. Dúas, a máis estupenda: o beatnik, Borroughs e Sonic Youth, Patti Smith e Ginsberg...".
Para Feáns, "non todo o mundo é Leonard Cohen, así que cómpre recorrer aos poetas. Quen teña talento para a lírica, que se dedique á lírica". Fanny + Alexander recuncarán no nó entre poema e pop no seu vindeiro cedé, programado para o outono. "Procuraremos acoutar aínda máis a xeración de finais dos 70", di, "e achegaremos poetas inéditos e outros que escriben con norma reintegracionista, tristemente a poesía maldita neste país". "Con Reixa, o listón das letras pasou a estar altísimo e, quizais, tapou experiencias anteriores como a de Voces Ceibes, cantautores non autores", afirma.
Feáns, que xa iniciara probas na dirección de Fanny + Alexander con Fusquenlha, non dubida ao se posicionar: "Un poema e unha canción son exactamente o mesmo". E exemplifica coa tradición medieval. "As cantigas que son? Poemas? Cancións? A diferencia entre música e poesía é propia da modernidade". A imaxe grecolatina do poeta e a lira non se afasta tanto, ao cabo, de Micah P. Hinson. Leo Fernández Campos súmase á reivindicación galaico-portuguesa: "A nosa tradición é musicada, Martín Códax, Cantares Gallegos, Os Resentidos...". "Un poema e unha canción son o mesmo", conclúe.
"Un poema non é necesariamente o mesmo que unha canción; non se sabe exactamente onde se atopa o nexo entre o texto e unha melodía". A opinión do cantautor guardés Tino Baz distánciase dos seus colegas. Máis achegado ao canon folk, Baz vén de editar o seu primeiro cedé en solitario, Cinsa namorada. "Unha das pezas da gravación xira arredor dunha composición de Marica Campo, pero traballei poemas de Bernardino Graña, de Elvira Riveiro, de Xavier Seoane...".
Tino Baz explica o seu método de traballo. "Na lectura, o poema revela a súa estética acústica", afirma, "o léxico, a estrutra métrica, o seu valor eufónico; a melodía instálase axiña sobre o verso". O guardés fala dende un clasicismo retórico que acha "esencialidade musical" na escrita e compara o proceso decisorio sobre os poemas co cineasta que le unha novela "e de contado advirte que aí hai un filme". "Pero non existe unha máxima que permita decidir se o poema resulta musicábel ou non".
O cantor mírase debedor da tradición dos anos 70. "A reivindicación nacional da palabra de Mini e Mero [colaboradores en Cinsa namorada], a amizade de Suso Vaamonde ou Miro Casabella son fundamentais á hora de adaptar poemas á nosa música", defende. Na cuestión das liñaxes non existen lugares comúns entre os consultados. O Leo remítese a Lou Reed. "Berlin [o terceiro disco en solitario do neoiorquino] é como a gran novela norteamericana", emociónase, "e amosa que as fronteiras entre lírica, épica, narrativa, xa non resultan operativas". Para Fernández Campos, o elepé dos rapeiros composteláns Malandrómeda Os estraños sempre traen malas novas "exemplifica transgresión de lindes, na liña de Berlin, textos que non se consideran poemas, precisamente".
García, de DKTC, recolle outro Berlín, o da poeta María Lado con Fanny+Alexander, "interesantísimo". O mc de Ordes retorna a Celso Emilio Ferreiro e fala dos seus paisanos Kastomä, que colocan na leira do rock urbano pero de vila o poema Non de Longa noite de pedra. "É o poeta máis musicado, por como escribía e tamén pola súa actualidade", e cita tamén aos cercedenses Zenzar [Falo no nome da terra, de Viaxe ao país dos ananos, aparece na gravación Rock&Roll, de 2002]. O ex cantante de Diplomáticos de Monte-Alto, Xurxo Souto, percorre as versións pop de Celso Emilio en Ser dun tempo, dunha terra, texto incluído na Fotobiografía.
Noel Feáns declárase partidario irreductíbel de Rosalía de Castro, o elepé de 1975 de Amacio Prada e rescata o dobre editado no Día das Letras de 1989 dedicado, de novo, a Celso Emilio Ferreiro. "Aí están, con poemas de Celso Emilio, Jei Noguerol, Na Lúa, Cana Verde, Luar na Lubre ou Brath", relata. O tributo ao poeta resistente de Celanova é o penúltimo capítulo da relación produtiva entre poetas e músicos, entre poemas e cancións. O vindeiro, na rúa en outono, da man de Edicións do Cumio, será protagonizada polo novo pop galego -Quant, Ataque Escampe, F+A- co único requisito de empregar como texto "un poema contemporáneo".
No cedé musical que acompaña a acabada de publicar Fotobiografía de Celso Emilio Ferreiro recóllense 15 cancións armadas arredor de textos do poeta de Celanova. Catorce proceden de gravacións históricas de xentes e grupos tales Luís Emilio Batallán, Pilocha, Fuxan os Ventos, Xavier, Manuela e Miguel ou Suso Vaamonde. Pero a compilación agacha un inédito: Deitado frente ao mar... na voz do mc de Dios Ke Te Crew (DKTC), García, e con bases de Mou, da mesma banda hip hop. A "lingua proletaria do meu pobo" comparece rapeada e revela, segundo García, "a total contemporaneidade de Celso Emilio, o Celso Emilio rapeiro".
O mestre de cerimonias de DKTC lembra como accedeu á lírica e á épica do poeta de Celanova grazas a un agasallo. "Un colega regaloume Longa noite de pedra e falárame do poema Son un pasmón como un perfecto rap. Prometinlle que, cando volvese á súa casa na Ribeira Sacra, tería gravada a versión, e así foi". En Son un pasmón Celso Emilio ataca a civilización do automóbil e opta por unha cidadanía crítica. "Son un pasmón vai contra o AVE", bromea García, "chama á calma". Cantado polo hiphopeiro de Ordes, o texto de Longa noite de pedra e as súas rimas internas e externas, semella escrito especificamente para esas músicas afroamericanas do gueto.
Malia a que Son un pasmón soou nun par de concertos de Dios Ke Te Crew, "trátase de algo máis persoal, unha teima, pero sempre dentro do colectivo". E o poeta galego máis sonado da resistencia contra a ditadura foi quen conectou ao mc co cantautor punk O Leo i Arremecághona. "Chamounos Aser Álvarez para presentar o monográfico da revista Arraianos sobre Celso Emilio e alí coñecín a Leo", lembra divertido García, "Celso Emilio como unha caste de chamán". Daquel encontro naceu o proxecto Labregos do Tempo dos Sputniks.
"A idea de Labregos ... [o nome procede doutro poema do totémico Longa noite de pedra] consiste en glosar a Celso Emilio", relata Leo Fernández Campos, "entre o punk, o rap e o cantautor". Fernández Campos, ideólogo e intérprete de O Leo i Arremecághona, refírese ao carácter "indómito" desas "músicas de protesta" que enlaza coa obra do poeta de Celanova. "O cantautor de combate, o punk e o hip hop, que actualiza a rebeldía musical e procede da rúa, son os estilos que ao poder máis lle custa asimilar", afirma. O Leo prepara, arestora, unha ranchera co poema Eu son o rei de min mesmo como letra.
A reutilización da poesía na música pop soborda arestora as operacións insurxentes sobre o corpo escrito de Celso Emilio dos labregos do tempo dos sputniks. O electro pop, cadora máis estilisticamente flexíbel, de Fanny + Alexander confirmouse co seu primeiro disco longo, o ano pasado, Finais dos 70, comezos dos 80. Da man de certa indietrónica, F+A valéronse de letras detectadas en poemas de María do Cebreiro, Pilar Pallarés, Lois Pereiro ou Carvalho Calero. Noel Feáns, unha das dúas patas do grupo, confesa irónico: "Temos dúas razóns diferentes para facer cancións con poemas. Unha, por que facer algo non moi ben, cando hai quen o pode facer mellor. Dúas, a máis estupenda: o beatnik, Borroughs e Sonic Youth, Patti Smith e Ginsberg...".
Para Feáns, "non todo o mundo é Leonard Cohen, así que cómpre recorrer aos poetas. Quen teña talento para a lírica, que se dedique á lírica". Fanny + Alexander recuncarán no nó entre poema e pop no seu vindeiro cedé, programado para o outono. "Procuraremos acoutar aínda máis a xeración de finais dos 70", di, "e achegaremos poetas inéditos e outros que escriben con norma reintegracionista, tristemente a poesía maldita neste país". "Con Reixa, o listón das letras pasou a estar altísimo e, quizais, tapou experiencias anteriores como a de Voces Ceibes, cantautores non autores", afirma.
Feáns, que xa iniciara probas na dirección de Fanny + Alexander con Fusquenlha, non dubida ao se posicionar: "Un poema e unha canción son exactamente o mesmo". E exemplifica coa tradición medieval. "As cantigas que son? Poemas? Cancións? A diferencia entre música e poesía é propia da modernidade". A imaxe grecolatina do poeta e a lira non se afasta tanto, ao cabo, de Micah P. Hinson. Leo Fernández Campos súmase á reivindicación galaico-portuguesa: "A nosa tradición é musicada, Martín Códax, Cantares Gallegos, Os Resentidos...". "Un poema e unha canción son o mesmo", conclúe.
"Un poema non é necesariamente o mesmo que unha canción; non se sabe exactamente onde se atopa o nexo entre o texto e unha melodía". A opinión do cantautor guardés Tino Baz distánciase dos seus colegas. Máis achegado ao canon folk, Baz vén de editar o seu primeiro cedé en solitario, Cinsa namorada. "Unha das pezas da gravación xira arredor dunha composición de Marica Campo, pero traballei poemas de Bernardino Graña, de Elvira Riveiro, de Xavier Seoane...".
Tino Baz explica o seu método de traballo. "Na lectura, o poema revela a súa estética acústica", afirma, "o léxico, a estrutra métrica, o seu valor eufónico; a melodía instálase axiña sobre o verso". O guardés fala dende un clasicismo retórico que acha "esencialidade musical" na escrita e compara o proceso decisorio sobre os poemas co cineasta que le unha novela "e de contado advirte que aí hai un filme". "Pero non existe unha máxima que permita decidir se o poema resulta musicábel ou non".
O cantor mírase debedor da tradición dos anos 70. "A reivindicación nacional da palabra de Mini e Mero [colaboradores en Cinsa namorada], a amizade de Suso Vaamonde ou Miro Casabella son fundamentais á hora de adaptar poemas á nosa música", defende. Na cuestión das liñaxes non existen lugares comúns entre os consultados. O Leo remítese a Lou Reed. "Berlin [o terceiro disco en solitario do neoiorquino] é como a gran novela norteamericana", emociónase, "e amosa que as fronteiras entre lírica, épica, narrativa, xa non resultan operativas". Para Fernández Campos, o elepé dos rapeiros composteláns Malandrómeda Os estraños sempre traen malas novas "exemplifica transgresión de lindes, na liña de Berlin, textos que non se consideran poemas, precisamente".
García, de DKTC, recolle outro Berlín, o da poeta María Lado con Fanny+Alexander, "interesantísimo". O mc de Ordes retorna a Celso Emilio Ferreiro e fala dos seus paisanos Kastomä, que colocan na leira do rock urbano pero de vila o poema Non de Longa noite de pedra. "É o poeta máis musicado, por como escribía e tamén pola súa actualidade", e cita tamén aos cercedenses Zenzar [Falo no nome da terra, de Viaxe ao país dos ananos, aparece na gravación Rock&Roll, de 2002]. O ex cantante de Diplomáticos de Monte-Alto, Xurxo Souto, percorre as versións pop de Celso Emilio en Ser dun tempo, dunha terra, texto incluído na Fotobiografía.
Noel Feáns declárase partidario irreductíbel de Rosalía de Castro, o elepé de 1975 de Amacio Prada e rescata o dobre editado no Día das Letras de 1989 dedicado, de novo, a Celso Emilio Ferreiro. "Aí están, con poemas de Celso Emilio, Jei Noguerol, Na Lúa, Cana Verde, Luar na Lubre ou Brath", relata. O tributo ao poeta resistente de Celanova é o penúltimo capítulo da relación produtiva entre poetas e músicos, entre poemas e cancións. O vindeiro, na rúa en outono, da man de Edicións do Cumio, será protagonizada polo novo pop galego -Quant, Ataque Escampe, F+A- co único requisito de empregar como texto "un poema contemporáneo".
