O xefe e o viño de mazá, PRG

O grau de civilización dun pobo coñécese polo coidado que ten coas castes e razas de animais domésticos e prantas que herdou dos antepasados. Non vou citar a infinidade de tipos de rosa que os xardineiros ingleses obteñen incesantemente e coas cales compiten coa paixón dun deporte. Direi só que en Cataluña existen catro ou cinco razas de galiñas autóctonas recoñecidas en canto que en Galicia só o está a de Mos. Hai máis razas de pitas galegas, pero a indiferencia está ocasionando que o seu patrimonio xenético desapareza diante dos nosos ollos. Leo que os fabricantes da cervexa nacional-popular, Estrela (así lle decimos moitos dos seus bebedores) Galicia, anda preparando unha boa sidra feita a base dalgunhas das ceno u máis castes de mazá autóctona que ningún de vostedes poderá mercar na froitaría habitual de onda a súa casa nin das chamadas grandes superficies. Todos os anos a Ulla é percorrida polos camións que levan toneladas e toneladas de mazán para en Asturias fabricaren as súas famosas sidras. Ocorre noutras comarcas. A noticia de que se prepara unha sidra comercial de carácter galego éncheme de ledicia. Eiquí onde en vivo, en Vigo, consérvase aínda unha certa tradición sidreira nas parroquias (no legalizadas) en Bembrive, Valadares, Beade, Candeán. Houbo uns días nos que unha señora de Cabral, que fora moi perseguida en 1936, nos levaba garrafonciños de sidra ás reunión da Liga Democrática na de Leopoldo García Ortega. Ela chamáballe á sidra, non sei se en serio ou por xogo, "viño de mazán" (seseaba, obviamente).Todo o mundo sabe que unha das grandes relixións vinícolas do mundo é a dos socalcos do Rhin e do Mosela. Aló prodúcense grandes viños brancos, non desprezando os de nosotros. E ben, na Renania propárase simultáneamente unha excelente sidra ou viño de mazán que eles chaman Vitz. Esta palabra dialectal renana procede, segundo Dieter Kremer, do latín "viceversa". Ou sexa que vostede, poñamos que en Tréveris, pode beber viño ou viceversa. Casa coma no chiste de Barrio Dovale. Os bretóns, os asturianos e os vascos pasan por seren os monopolistas do viño de mazán. Espero que Estrela (sic) Galicia lles abaixe un chisco a soberbia.A raza, arcaica e autóctona, do cabalo galego está a vivir un intre crítico. Por unha banda, nos montes dexenera e se desnaturaliza debido aos cruzamentos forzados ou non controlados. No sentido contrario, a Xunta regulou por decreto as características morfolóxicas do noso cabalo e estableceu o libro de rexistro oficial, co nome de PRG (Pura Raza Galega). Existe unha asociación que vela pola preservación do PRG e un centro a ela dedicado en Sergude, contra Compostela. Hoxe o PRG está a ser revalorizado e aprezado como un ben patrimonial e como parte da nosa herdanza ancestral. Próximamente poderán vostedes visitar, no Museo do Pobo Galego da capital da Galicia autonómica, unha exposición que, titulada "Ceibes no monte", tratará por extenso das nosas bestas e cabalos propios.Entre tanto, vaian o próximo domingo ao campo de xogos da Pasaxe, Vincios, Gondomar (extremando co municipio de Vigo). Poderán gozar da final do XII Campionato Galego de Andadura. Como temos dito eiquí máis dunha vez, a "andadura" ou "marcha" é unha especialidade hípica que case só se conserva na Gallaecia e en Islandia. Foi a raza do cabalo galego domado polo home galego a través dos séculos a mazo o que mantivo até hoxe a andadura. Se van a Vincios verán os cabalos galegos facendo o que poucos cabalos do mundo saben facer.

Sobre a sidra de Maeloc

Chegou aos meus ouídos a nova de que os cervexeiros da Estrela (sic) Galicia están a preparar unha sidra autóctona de noso. Hai cuestión dun par de mesiños fun convidado por un grupo de propagandistas a probar unha sidra galega en proceso de lanzamento ou promoción para lle eu dar a miña opinión nunha enquisa, seguramente máis de confianza ca a da consellería de educación da actual Xunta. A sidra pareceume ben arrecendente e unha migalla picando no acedo. Vagamente recordoume os sabores da sidra ou viño de mazán que bebera nun xantar memorábel en Karnac, Bretaña, ao pé dun cronlech monumental. O deseño da botella da nova sidra era de carácter celtista e, o nome do producto MAELOC. Eu non sei se esta Maeloc é a sidra ou viño de mazán que a fábrica de cervexa da Coruña está a preparar ou, siescaso, a vender xa.Teño entendido que os historidadores traballan na hipótese de que unha migración de bretóns da Grande Bretaña veu asentarse en Galicia no século VI do mesmo xeito que outros continxentes, obviamente máis numerosos, facían o propio na Armórica, que así pasou a se chamar Pequena Bretaña (no Amadís de Gaula, por exemplo). Esta crenza fúndase no feito de que so o reinado de Teodomiro e por obra de San Martiño de Dume foi redactado un catálogo das dioceses de Galicia que, como é sabido, foi o primeiro reino que se constituiu en Europa sobre as arruínas do Imperio Romano de Occidente. Tal peza histórica é coñecida co nome de Parroquial Suévico ou Divisio Teodomiri. Parece ser que no Parroquial figura unha diocese chamada Britonia da que era bispo un certo Maeloc ou Mailoc, aínda que a min paréceme un mundo raro que este nome de persoa figure así nun documento en latín. Como eu son leigo na materia non podo opinar con seguridade sobre estes temas. Especúlase con que a Britonia de Maeloc estivese situada na actual freguesía de Bretoña, concello, da Pastoriza, onde vive a miña amiga Luz Galocha e de onde penso que proveñen o escritor Carlos Reigosa e o profesor novi-yorquino Diño Pacios Lindín. Pode que si e pode que non, xa que hai outra Bretoña en Galicia, exactamente no concello de Barro e moi lonxe da primeira por tanto. O apelido Bretaña é coñecido na cidade de Ourense e Roxelio Rodríguez de Bretaña destacou no exilio mexicano na etapa da revista Saudade, verba galega nas Américas da que se falará a próxima fin de semana en Celanova.En fin, que a Historia de Galicia tén lugares misteriosos e novelescos que, ai, non figuran nos programas educativos.Cando están presentes, daquela din que os nacionalistas están a manipular todo e que hai unha conspiración para rachar en cachos España. Xa saben.Por esta razón a min goréntame moito que a Estrela Galicia, ou quen queira que sexa, estea a crear ou creara xa unha nova sidra de sabor galego e que esta leve o nome comercial de Maeloc ou Mailoc. A Brittannia Minor, ou sexa a que hoxe xace baixo dominio da República Francesa, é país de viño de mazán pois viño de uva alí dase mal e as poboacións soen recurrir tradicionalmente ao consumo do muscadet cultivado no veciño Anjou. E as relacións entre os Fisterras atlánticos a través do mar son antigas e están documentadas desde Paulos Orosio. Pregúntenlle se non á Torre de Breogán, que é como a Historia de Galicia, sen manipular nada, lle chama á da Coruña (no Roman de Ponthus La Coulogne e en inglés Corunna). XL Méndez Ferrín.

O xefe fala da andadura en Vincios

"Andadura" ou "marcha" (en francés "amblure", en italiano "ambiatura") é un aire non innato que os domadores expertos lles aprenden aos cabalos. Groseiramente, direilles que consiste en lograr que a cabalaría se desprace movendo ao mesmo tempo a man e a pata de cada lado. Cando montamos un cabalo á andadura sentimos como se o bruto esbarase sobre a terra, e resulta moi cómodo. O defunto de meu pai dicía sempre que a andadura reciben entre nós o nome de "marchadores".Antano preparábanse cabalos e machos ou mulas para a andadura en todo o mundo. Coñécense pinturas chinesas moi antigas nas que a parecen cabalarías á andadura. Na Idade Media Europea este aire era moi aprezado.Por exemplo, no Pélerinage de Charlemagne, belísimo poema francés do século XIII (anónimo) que narra a viaxe do Emperador de Occidente a Constantinopla, menciónase o feito de que o protagonista e as persoas de alta condición se moven coas súas monturas (xeneralmente poderosos e tranquilos machos) en andadura. "Alí foi visto Carlos, sobre un forte macho marchador! ", "O rei esporeou o macho, e faise en andadura…" ("Li reis brochet le mul, si s´ en vait l´ ambreüre…"Logo a andadura esmoreceu e hoxe non forma parte do repertorio da doma ecuestre, non sendo en lugares moi concretos de Europa e América. Galicia e norte de Portugal (Gallaecia, digamos) é un dos lugares dos que nunca desapareceu aquela marcha que parece que tanto agradaba a Carlomagno.Eu fecho os ollos e vexo de neno cabalos en andaduras polas beiras areosas das estradas camino das feiras de Ourense ou Vilanova, cos cabaleiros estribados dianteiros e o caxato cruzado sobre a albarda de paseo con cobertor a raias.Para ben da cultura ecuestre, Joaquín González Troncoso tomou sobre si o cargo de facer renacer a andadura en Galicia, e a bofé que o conseguiu. Conseguiu, desde a vocalía de actividades rurais da Federación Hípica Galega, poñer a andar (ou marchar) o Campionato Galego de Andadura, que agora coñece a súa XII edición. Escribiu Troncoso e publicou, co título de Nós, andadura, o único tratado coñecido sobre o asunto. Por parte, el persiste, ano tras ano, en animar esta actividade.As probas finais do Campionato de Andadura celébranse o próximo día 27 por primeira vez na Terra de Turonio: onda o campo de fútbol da Pasaxe, parroquia de Vincios, concello de Gondomar. Presidentes e membros dos curros miñoranos, IES Terra de Turonio, Asociación do cabalo PRG (Pura Raza Galega), Federación Hípica Galega, e outras entidades e individuos entusiastas e desinteresados e empresas da zona colaboran no acontecemento cultural e deportivo, que é de primeira orde. Hoxe faise a presentación da final do Campionato de Andadura no IES Terra de Turonio de Gondomar. Todos os que queiran coñecer "de vis" e na realidade o maravilloso espectáculo da andadura poderán facelo en Vincios. Nós estaremos alí. Porque nós (tamén) andadura. A aplaudiremos cando un vello mestre domador de marcha do Val Miñor sexa premiado solemnemente no marco desta I Festa Cabalar de Vincios (Gondomar estremando con Vigo).

O Xefe pon as cousas no seu xusto lugar

Realmente son homes e mulleres fanatizados que senten fobia da lingua propia de Galicia. Sabe o Demo os escuros complexos e as historias de vida que hai por trás desta contumacia. As tímidas medidas que se viñeran tomando nas administracións a favor do galego desde os inicios do actual réxime monárquico están sendo coidadosamente desactivadas perante os nosos ollos.Desde os días no que o piñeirista García-Sabell recorría como Delegado do Goberno a Lei de Normalización non se coñecera outra igual. O propósito estratéxico de Núñez Feijóo é agora o de lograr aquilo que García-Sabell non conseguiu. Entre tanto, todas as enerxías que a Xunta tería que mobilizar gobernando realmente nos sectores agrogandeiro, pesqueiro, da ordenación do territorio, de medioambiente, cultural, de reforma administrativa e modernización en xeral, sen esquencer as políticas sociais nestes tempos feos e duros, parecen pervertirse na dirección monográfica dunha política lingüística obsesivamente españolista e anti-galega.Unha enquisa fraudulenta aos pais dos alumnos serviu de preparación artilleira para a derrogación dun decreto que, moderadamente, trata de establecer unha paridade entre o idioma que crearon os nosos antepasados e o que naceu no norte da provincia de Burgos. En operación de comando secreto, interviuse na normativa de pre-escolar. Con astucia, decidiuse que o fomento no mundo fashion podía beneficiar e normalizar o uso do galego e os acordos que houbera ao respecto foron reducidos á nada, co que se pretende que as masas vexan cos ollos da carne e cos do desexo que o luxo e a fastuosidade non casan coa lingua proletaria dos avós. O galego foi arredado das oposicións a fin de que os numerosísimos aspirantes a funcionario considerasen a lingua do País definitivamente inútil. O PP executa un programa de guerra psicolóxica cuxo fin é conseguir que o pobo perda o orgullo de ser galego e se someta facilmente aos dictados de Madrid. Promóvese unha política cultural no que os productos literarios en galego se presentan como "provincianos", ou como "subversivos" (Vidal Bolaño), mentres que se fala de "cosmopolitismo" ao se referir aos rexistros culturais envolveitos en castelán, que rima con celofán.Pro a acción do PP non se limita á Xunta en materia de inquina contra o galego. Nantronte o grupo municipal reaccionario do concello coruñés teimaba en recuperar o La como símbolo místico. Onte os tamén reaccionarios da cámara de Vigo intentaban (e seguirán facéndoo) botar abaixo a Ordenanza de Política Lingüística que, coa retirada dos símbolos e nomes franquistas da rúa, fora acollida con aplauso popular pois se considerou ambas como actos simbolizadores do espírito democratico e antifascista. A Deputación de Pontevedra, dominada polo reaccionarismo maioritario, cobre de beneficios e de diñeiro as falanxes anti-galegas e convoca todo un congreso español no que se darán cita as mellores autoridades en materia de furia e odio contra as linguas galega, vasca e catalá. Nesas xornadas Galicia, grazas á protección do PP pontevedrés, no centro do sectarismo carpetovetónico de todo o Estado Español (expresión esta que doe moito, moito).Certo, non foi a Academia Galega (Real, para a tristura deles) a que acirrou os cans nesta crise de encobremento na que parece que certos defuntos do franquismo recobran os corpos e as almas que tiveran.

30 cabodano de Celso Emilio en Celanova

Víctor Campio, o epitafio de CEF e Aser Álvarez. Fotos de Xesús Díaz.

Fotos da homenaxe a CEF

Manuel Vilanova, Baldo Ramos e Moncho Nicolás. Fotos de Xesús Díaz.

Franco fóra da RAG

Despois do triunfo do golpe militar do 1936 en todas as gornicións dependentes da capitanía xeral da Coruña e da marítima de Ferrol en Galicia, a Academia Galega entrou en crise. Crise que estuda admirabelmente ben X.L. Axeitos nun artigo histórico que verá a luz en breve. Durante a guerra había algún académico en zona republicana (Cabanillas, Castelao) e outros, represaliados, na franquista (Otero Pedrayo). Temeuse seriamente pola desaparición do Instituto, inda que este debeu de ter bos padriños no corazón da besta (pensó sempre en Eugenio Montes). Entraron novos membros, como Filgueira Valverde, Cuevillas ou Bouza Brey, que permitiron que a Academia, se ben, desnaturalizada, seguise estando máis ou menos viva.Naqueles días negros, coa Academia intervida políticamente e posta baixo o poder absoluto do rector da Universidade Compostelana, a institución nomeou a Franco "presidente de honor" ou "membro de honor" –non sei ben. Nunca este suxeito, na súa dilatada vida como dictador omnoímodo, tivo o menor contacto coa Academia Galega, que eu saiba. Xa leremos o que Axeitos publique, sen dúbida definitivo.E ben, na súa última reunión plenaria na Rúa das Tabernas a Academia Galega acordou retirarle a Franco o seu título honorífico. Na cidade da Coruña, que é a que en Galicia conserva con maior lealtade e contumacia os nomes públicos do franquismo, a repercusión do acordó acatado pola corporación que vela oficialmente polo idioma vai ter un especial significado. Coido que a fórmula usada para expulsar a Franco das Tabernas foi algo así: dado que o nomeamento foi forzado polas circunstancias golpistas da 1936, Franco nunca foi en realidade membro honorífico da Academia e, en diante, non o será en absoluto nin sequera de xeito irregular. Así, discretamente e sen demasiada publicidade, a Academia de Curros, Murguía, Castelao, Cabanillas ou Otero Pedrayo sumouse á Universidade de Compostela e a todas as altas institucións que eliminaron dos seus protocolos herdados o nome do galego que máis daño lle fixo a Galicia en todos os días da súa Historia. Algúns pensan, e non sen razón, que a resolución tomada pola Academia é algo serodia. Pro, en troques, resulta moi oportuno expulsar a memoria de Franco da nosa Academia nun intre no que o goberno autonómico de Núñez Feijóo está a tomar medidas destinadas á destrucción da lingua galega e, polo tanto, franquistas.Durante a sesión académica na que se tratou do asunto de referencia, este seu cronista estivo pensando en Philippe Petain, mariscal de Francia, vencedor de Verdun, escritor con méritos propios e membro da Academia Francesa desde 1925. Foi considerado traidor á Patria por colaborar co III Reich e coa ocupación de Francia, e por presidir unha república satélite de Alemaña e fascista. A pena de norte a que foi xustamente condenado resultou xenerosamente conmutada. Pero a súa norte moral republicana executouse de veras ao lle seren retirados os graus militares e as condecoracións. Perdeu Petain a condición de académico en 1945, ao día seguinte da Liberación. O mariscal Petain era moi admirado por Franco, tanto que este lle ofreceu un exilio dourado en España. Agora Franco xa foi radiado da Academia Galega por razón semellantes ás que asistiron á Academia Francesa para radiar Philippe Petain.

Homenaxe a Celso Emilio no 30 cabodano do seu pasamento

Homenaxe ás vítimas do franquismo no Furriolo

Os dous cartaces dos actos que imos celebrar os arraianos o día 29 de agosto, sábado, no Furriolo e no cemiterio de San Breixo de Celanova, son obra do artista celanovés, Baldo Ramos.

MANIFESTO ANDAINA

A VISTA DOS MEUS OLLOS...
Atopámonos enriba do carballo do Santo, en Ludeiros. Dende eiquí descansa a vista dos meus ollos. Refírome con este verso ás terras asulagada de Buscalque, encoradas pola lingua negra dun Lindoso que o afastou para sempre de min, do meu primeiro ollar de cada mañá, xunto con Aceredo, O Bao e A Reloeira, un dos vales máis fermosos dos que podíamos gozar os arraianos, a terra da infancia da miña muller e o val que nunca coñecerán os meus fillos.
O Limia debuxa os contornos dunha terra que se viste de gris e verde para coroarse nos altos de cornos de cabras ceibes e aguias que empreñan un ceo sempre azul. As urces e os toxos arnaus agochan ollos que adormecen de día para na noite camiñar polo mundo das ánimas, e é que eiquí onde os Lobos son guerrilleiros.
Nestas terras de contos, lendas e xentes labregas os Padres son admiradores das meigas e percuran o coñecemento do máis alá, eiquí, ao carón do lume que arde azul e que aquece os corpos arrefecidos.
O coto que é a nosa Serra de Santa Eufemia, martirio da nomeada santa, é unha ledicia para os ollos, que dende o alto se perden en Viana neses días limpos (coma o de hoxe), e que se agudizamos os ouvidos co ar que nos envolve, escoitaremos os Sons das baleas dos que nos fala a poetisa de Riocaldo.
Estas torgas apelidan ao poeta ibérico que decía: “Há sitios do mundo que são como certas existencias humanas: tudo se cojuga para que nada falte á sua grandeza e perfeiçao. Este Gerês é um deles”.
Os valentes eran os que se enfrontaban á vida coa esperanza de cambiar o futuro, os que nunca tiñan medo porque o medo era covarde e a liberdade había que gañala coa loita e cos ideais; os valentes foron os que puxeron os alicerces para unha liberdade duradoira e un mundo libre do fascimo, un deles foi o noso irmán aviador, Elixio Rodríguez, arraiano entre os arraianos. E valentes foron tamén aqueles que cada noite saían a percurar o pan co que encher os bandullos baleiros dos seus polos vieiros do contrabando, e enchían de vida a noite nas quenllas nas que camiñaba o xabón e o aceite, os cravos e a fariña, os ovos e os motores, as boinas e as armas, que como di o novo poeta de Celanova, Baldo Ramos, esas son aguias que aniñaron na nosa memoria.
Nesta nosa terra os camiños son de privilexio e os personaxes das nosas lecturas habitan en Arraianos. Entre eles están Nicasio Remuñán, Obdulia ou Dorinda.
Eiquí o noso mundo chámase Ludeiros, Lindoso, Soajo, Padrendo, Manín, Olelas, e o noso maio é frorido coma o de Curros, e os poemas son coma flores, así os retrata Joao Luís Días.
Compañeiros arraianos, comezamos a nosa andaina onde se atopan as chaves do ceo, agasallados polo centenario carballo de fondas raizames, raizames coma as do Pepe do Pementa (meu pai), un home que acumula multitudes de vivencias neste o seu terruño e que amablemente compartirá con nosoutros.

Este texto de Xesús Díaz abriu a xornada do Recoñecemento ao Arraiano Maior da Raia Seca de 2009

Lástima de bois!!

XL Méndez Ferrín no Faro de Vigo. 3 de agosto. O famoso chiste de Castelao sempre se me representou en Pontevedra. Un paisano olla para a comida e ceiba con medio riso o ironia lapidaria: "Lástima de bois!. Hai uns anos tal frase constituiuse, con éxito, en lema dun movemento contra as corridas de touros en Ourense. Hoxe non lle dirá moito a vastos sectores da nosa sociedade porque no contexto xa non hai bois e, mesmamente, cuase xa non hai agricultores. Hoxe xa non existen bois de tiro (os colludos son outros) en Galicia, pero a súa memoria aínda alenta. Cando García Lorca escribe en galego fainos ver cos ollos da nocturnidade fantástica os "lentos bois a iauga" e toda Galicia fica evocada. "Aran os bois e chove"- dixera Díaz Castro nun dos mellores poemas da historia da literatura galega. Traduzámos isto á lingua do norte de Burgos e verán que desastre: "aran los bueyes y llueve".No seu libro "As Tres Columnas" Sabino Torres danos curiosas noticias do misérrimo universo taurino de Pontevedra. Faise acordante das putiñas de antano cando daban o salto do Campo do Boi da Moureira ao Campo da Torre, e mesmo relaciona Pepe Hillo de Barrantes con aquel bairro de tolerancia. Sempre no ambiente da prostitución triunfou o espírito español e andalucista cuxos símbolos son a baixa canción aflamencada e os touros.Faime moita graza saber por Sabino que esas tropas chamadas "peñas" que, uniformadas ao estilo Pamplona, se puxeron de moda en Pontevedra haberá vinte e tantos anos tiveron como autor intelectual o bibliófilo ligado á Misión Biolóxica de Galicia Antonio Odriozola. A imitación dos sanfermines, na vila de Pontevedra, xorde unha amósega do profundo auto-odio de moitos galegos. (Uns queren ser españois, outros vascos, outros pamplonicas, outros portugueses, outros escoceses ou irlandeses). Póñanse como se poñan, o certo é que a corrida de touros da Peregrina de Pontevedra é unha festa absolutamente allea ás tradicións e á cultura galega. Aínda que a patronice o concello de BNG-PSOE.Vexo por aí movementos anti-taurinos que basean os seus argumentos abolicionistas na crueldade da festa. Respecto esa liña de protesta, tan vella que nos fai acordantes do que Jovellanos chamou "policía de espectáculos". Pro eu gosto das corridas de touros en España e en Portugal, ainda que en Galicia me parezan unha presenza incongruente e provinciana. Confeso, pois, que me sinto ben, por exemplo, en Coria, vendo a bárbara tourada na praza da vila como a vería un turista norteamericano do tipo Welles ou do tipo Hemingway, admirándose da salvaxada.Tamén declaro ser partidario da demolición da praza de touros de Pontevedra e de destinar tan considerábel superficie a un edificio cultural digno da cidade que chamamos vila. En todo caso o único bon que lle debe Pontevedra á súa praza de touros é a revista Litoral. Fundada esta por Sabino Torres a principio dos cincuenta, a súa cabeceira foi adquirida uns dez anos despois por Domingo Dominguín, empresario da praza de touros. Como este era membro activo do PCE, entregoulle o periódico aos comunistas e a outras persoas simpáticas e animosas da intelectualidade local. Entre todos conseguiron facer de Litoral a revista máis ceibe, culta e progresista do territorio franquista na época. "Deus escreve direito com linhas tortas"- como reza a Biblia protestante dos portugueses.

A deusa Nabia vive

Por XL Méndez Ferrín. Son varias as Santa Eufemia que se moven no mundo imaxinario de Galicia: todas máscaras católicas que ocultan alguna poderosa deusa galaica, se cadra a que, rebelde, permanece agochada en nomes de ríos e de localidades de poboación: Nabia, Navia, Návea, Neiva. A Eufemia de Baiona está moi difuminada ente sete irmás dun parto das cales só ten relevancia popular Liberata ou Librada. A grande Eufemia é a que lle dá nome á Serra de Santa Eufemia, arrombada contra o Jurés, Gerês ou Xurés nunha poderosa montaña na que o gado ceibe vive espiado polo lobo, onde un año tenro pode ser raptado pola águia maior de europa e onde, nos picoutos, senta as catro uñas o castrón da capra hispánica lusitánica, subespecie á que fariamos mellor decer gallaica. Esta Serra de Santa Eufemia, ou da Madanela, ficou para Portugal na partición de don Afonso Henriques e logo, en 1864, foi parar a España ao tempo que as provincias centralistas facían desaparecer o Reino de Galicia. Hoxe a Serra de Santa Eufemia fai parte do parque natural autonómico galego do Xurés adxacente ao grande parque nacional portugués da Peneda Gerês: faremos o posíbel para confundilos nun só.Na Serra de Santa Eufemia está viva a memoria da deusa reinventada como mártir do cristianismo. Sábese onde foi enterrada cunha man fóra e no dedo mendo o anel que una rapariga que andaba na veceira roubou. E os males que viñeron. E logo en conforme inventaron ou acharon o corpo que fora terribelmente atormentado. E por fin os bois que levan á súa vontade o carro onde vai Eufemia morta. E como bois e santa non paran até chegar a Ourense, a case cen quilómetros de alí. Finalmente Eufemia, a mociña mártir que morreu nunha roda moi enigmática, despois doutras moitas e complicadas sevicias, recibiu cova en Ourense (definitiva).Vista a persistencia do culto a Santa Eufemia, mormente no suleste de Galicia, esta santiña foi declarada patroa da diocese de Ourense e da capital episcopal, facéndolle certa sombra a Santa Martiño de Tours, que nos chegara desde o mundo suevo.Durante a nova contrarreforma católica que sucedeu aos días da desamortización, algún bispo de Ourense ordenou una división parroquial da cidade reutilizando os templos das antigas comunidades dos Xesuítas e de San Domingos. A un púxolle o nome de Santa Eufemia "del Norte" e ao outro o de Santa Eufemia "del Centro". Ninguén lle fixo caso o bispo e só se confirmou o nome de Santa Eufemia na ifrexa da antiga Compañía. Eis o caso ben curioso dunha antiga deusa da Gallaecia pagá que estivo a piques de se converter na principal santa e protectora dunha cidade e dunha diocese católica tan antiga e importante como é a de Ourense. Non ocorreu así e o culto de Santa Eufemia, ou sexa posibelmente Nabia, concéntrase nos seus sitios de orixe: nos cabezos enormes que se erguen na marxe esquerda do rio Limia ao seu paso polo concello arraiano de Lobios.Alí, na Serra de Santa Eufemia: o monte está cheo de relatos e as estorias faladas agurgullan como o fan as cargas que can en cachoeira. Procisións de defuntos con estandartes nas noites de luar, a misteriosa "seda dos reis" onde os nosos de antaño pactaban as fronteiras e resolvían os conflictos, o lobo que nuns tempos do ano só se alimenta de barro e ar. Nesta masa mítica tan densa que semella material sólido, destaca a presenza de Santa Eufemia torturada até morrer. O que non fará nunca na imaxinacións das xentes.

Recoñecemento a Ferrín como Arraiano Maior do 2009

O Arraiano Maior da Raia Seca 2009 recibe a boina, a guillada e o diploma, distintivos que o acreditan como tal, de mans do presidente dos arraianos, Aser Álvarez. O acto de entrega tivo lugar na carballeira da Madalena, na freguesía de Lindoso, no marco da Festa da Fronteira. As fermosas fotos desta inesquecible xornada son de Suso Díaz, o fotógrafo oficial con licencia para ignorar as fronteiras.

As fotos do roteiro literario

Dona Gloria Díaz, a viúva do aviador arraiano, Elixio Rodríguez, en primeiro termo, coa camiseta amarela. Con 85 anos, dona Gloria quixo estar con nós durante o roterio literario entre Ludeiros e a Madalena. Atrás vemos a sobreira centenaria do Bubán e, ao fondo, os Montes do Laboreiro, coa Pena da Anamám marcando os límites do Principio do Mundo.

Méndez Ferrín, Arraiano Maior

Un hombre de la "raia" que ayer recibió un título nobiliario, pero en este caso por lo tradicional y popular. El escritor Xosé Luis Méndez Ferrín fue nombrado Arraiano Maior da Raia Seca, durante un acto que se celebró, como no podía ser de otra forma, en una centenaria carballeira de la frontera de la Magdalena, en concreto en la freguesía portuguesa de Lindoso."Es mi realidad, de la que gozo", proclamó el nuevo arraiano mayor después del acto de reconocimiento al que asistieron numerosos amigos, tanto gallegos como portugueses.

V. RODRÍGUEZ - OURENSE (Faro de Vigo 27 de xullo) Es un hombre de la raia y no lo puede negar. El escritor Xosé Luis Méndez Ferrín, que no puede vivir a menos de 20 kilómetros de Portugal, ayer acudió al “kilómetro cero”, en la frontera de la Magdalena, aunque en la parte lusa, en concreto en la freguesía de Lindoso. Fue allí donde recibió un título nobiliario de los más galaicos, el de Arraiano Maior da Raia Seca, que tuvieron a bien conceder la Asociación de Arraianos que preside Aser Álvarez, que recalcó la “longa traxectoria na defensa e na proxección exterior da identidade e da cultura arraiana”. Unos méritos que forman parte del devenir vital del propio Méndez Ferrín. Así, no resultó extraño que después del agradecimiento por tan alta distinción, que dijo no esperaba recibir, Ferrín dejase patente su apego a la realidad arraiana, al proclamar que “es mi realidad, de la que gozo”, y la que siempre le acompaña. Es por eso que después del acto de reconocimiento, que tuvo lugar en una centenaria carballeira en la frontera de la Magdalena, ya en el lado portugués de la Raia Seca, en la freguesía de Lindoso, dijo sentirse “más arraiano que nunca”, y recalcó que “son de esta raia”, además de sentirse espacialmente satisfecho por celebrarse el acto en una de las fronteras más antiguas de Europa que “siempre quixemos abolir”.

Fiesta arraiana Un día de fiesta arraiano, en la que convivieron gallegos y portugueses, “confundímonos, uns e outros, e falamos todos o mesmo idioma”, comentó Ferrín mientras sostenía en sus manos un libro de poemas del autor luso Xoán Luis Díaz, y una flor. Después del xantar popular, que tuvo lugar en el mismo paso fronterizo, tuvo lugar el acto de reconocimiento, al que acudieron los alcaldes de Lobios, concello limítrofe con Portugal, José Lamela; el de Entrimo, Ramón Alonso; y el alcalde de Bande, José Antonio Armada, así como representantes de colectivos culturales y vecinales, y un gran número de amigos del escritor. Antes del sencillo acto, tuvo lugar un roteiro literario guiado con un recital poético, que partió de la aldea de Ludeiros, en el Concello de Lobios, hasta la frontera, y que transcurrió por el corazón del Parque Natural Baixa Limia-Serra do Xurés.

Conuslta o encuesta?

Se usó la palabra encuesta de tan mala forma en los medios de comunicación que ahora ese mal uso se transfiere incluso a una Consejería de Educación, la de la Xunta de Galicia, que llama enquisa (encuesta) a lo que sólo es una irregular consulta a los padres (no a los hijos, no a los profesores) sobre el uso del gallego en la enseñanza no universitaria. Una consulta sin el menor control democrático que ha sido realizada de espaldas a las organizaciones que trabajan por la lengua nacional de Galicia. Una encuesta es un hecho matemático que se apoya en métodos de esa especie y responde a corroboraciones metodológicas de esa misma clase. No toda pregunta es una encuesta, y ni siquiera toda encuesta es una encuesta, valga el juego de palabras. En realidad, una buena parte de las encuestas no responde a los supuestos mínimos de una muestra estadística, que es aquella muestra avalada por esa parte de las matemáticas que llamamos estadística. O, como decía aquel señor a la visita de un Testigo de Jehová o algo similar: “pero si no creo en el catolicismo, que es la religión verdadera, como voy a creer en esto que me trae usted?”. Es decir: si las encuestas de verdad ya son problemáticas en si mismas, e incluso la propia Estadística no goza de toda la confianza posible de la madre Matemáticas, cómo vamos a creer en una encuesta que no es encuesta, contabilizada a escondidas, redactada de forma dudosísima y sin consenso, etc, etc.?. Qué prepara el bueno de Feijóo, que no ha tardado ni unas semanas en comenzar la reducción del gallego al estado gaseoso, o su jibarización social definitiva? No me canso de advertir que estos abusos, disparates y humillaciones se acaban pagando carísimo en forma de tensión y división social, y que a la vuelta de la esquina puede estar esperando un conflicto que no necesitamos ni deseamos, y todo por la inconsistencia política de unas personas que a veces dan más el perfil de auténticos aventureros de la política que de gente seria y centrada en conseguir lo mejor para la Polis.

Publicado no blog de Fermín Bouza http://votoconbotas.trincheradigital.com/?p=3981

O xefe fala dunha Galicia a monte

Subo ao máis alto adarve da torre da homenaxe, ou de menaxe, do castelo de Vilanova dos Infantes. Ollo cara a corga que flúe Fontao abaixo en dirección ao río Sorga. Os prados ou panascos, alí ditos lameiros, desapareceron por completo. Xa non hai vacas na contorna. Todo é herba brava e un verdor selvático énchenos os ollos. O curuto do Castromau case desapareceu oculto polo arboredo novo. Medraron, si, as árbores e case tapan o vello castro. Uns soutos que ninguén demouca ameazan, coa ramallada en estoupido, con agachar a torre en que me encontro, se a miramos desde Carfaxiño. Dirixo a vista cara o Leste e déixoa pervagar pola cunca do citado Sorga e do seu pai o Arnoia. So continúa calvo o monte de San Cibrao, que nos separa da Limia. As aldeas de Xixín, Sorga, Bobadela, Berredo, xa non teñen cultivos darredor. Non hai milleirais. O mato verde invade todo. As árbores, mesmamente, vense medrar. Máis carballos e carballizas ca nunca. Os bidueiros coñecen unha explosión de nova vida multiplicada. As casas dispersas dos humanos, habitadas por anciáns que non cultivan a terra e que nin porco nin galiñas teñen xa na casa, vense cercadas pola fronda. Non hai moitos anos que as granxas de Coren branquexaban aló ou acolá, coas súas considerabeis estructuras de betón. As máis delas están grises e abandonadas. Insisto, non hai vacas. O título de Rivas ("Un millón de vacas") envelleceu coa creba da Patria, coas súa destrucción. A Natureza, ao non ser intervida e mantida a raia polo humano agrícola, regresa á selva europea arcaica. Desde a torre da miña vila sinto que ese retorno se acelera. Se nos achegarmos aos sitios, é pior; inzaron as silvas. Hai moitos anos un xeógrafo económico francés estudou o conxunto de Galicia coma "un grande complexo agrario". Así coñecín eu o noso País. As persoas labouraban arreo (Celso Emilio) e mantiña lonxe o xabarín. Hoxe este porco bravo xa non só é o emblema dos vellos Andrade. Hoxe o xabarín é o símbolo perfecto dunha Galicia da que desapareceu a agricultura. Para Beiras, os propietarios campesinos foron exterminados. Non penso que a expresión que usa sexa enfática. Regreso á casa e vexo nos xornais a noticia estremecedora de varios milleiros de tractores amosando a desesperación das xentes activas no campo. Como di Lidia Senra: só queremos producir leite en liberdade. O capitalismo de España e a UE non llelo permiten. Velaí os gandeiros de leite que actualizaron as súas unidades de producción por eles mesmos (sempre labregos con ciencia: Fernández Prieto) e que agora son exterminados polo sistema colonial que aflixe Galicia. Hai algo de tráxico na súa acción. Núñez Feijóo insúltanos ao dicir que Galicia non debe verse coma un Medulio. Algo de heroico e nobilísimo teñen os productores de leite de Galicia (só restan uns milleiros no vello "complexo agrario"). Espero que este Medulio que vivimos se resolva, agora cunha victoria indíxena. Todo indica que Galicia debe manifestarse cunha folga nacional contra tanta ignominia e tamén contra a invasión da selva primitiva.

VIII Congreso de Historia Local no Castro Laboreiro

Veleiquí vai un avance do programa:

Dia 07 de Agosto de 2009, no lugar da vila de Castro Laboreiro, Hotel Castrum Vilae
21:30 - Abertura: Fotos antigas, vídeos e música NEPML
22:00 - A tomada do castelo de Laboreiro, nos 900 anos do nascimento de D. Afonso Henriques José Domingues
22: 20 - Cinema da raia Júlio Medela
22:35 - Projecção do documentário: "O carro e o home"
Realizado no lugar de Lobeira – Galiza, em 1940, António Roman, c/c de Xoaquin Lorenzo
22:50 - Projecção do documentário: "O homem montanhês"
Realizado em Castro Laboreiro no final dos anos 70, Ricardo Costa (Aguardamos confirmação da sua presença)
00:20 - Mundo Arraiano - Debate Aberto. Moderador: Aser Álvarez

Dia 08 de Agosto de 2009, no lugar da vila de Castro Laboreiro, Hotel Castrum Vilae
21:30 - Abertura: Fotos antigas, vídeos e música
22:00 - Rocha Peixoto 1909-2009 (centenário da sua morte) A confirmar os palestrantes
22: 30 - Apresentação do livro: "Olelas na lembranza"
Alberto Pérez Adán (autor) - Textos de ficção e realidade sobre modos de vida do lugar do Olelas - Galiza
22:50 - Apresentação do livro: “Eugénio de Castro e a Galiza. Epistolário” de Eloísa Álvarez e Isaac Alonso Estraviz
23:00 - Apresentação do livro: "De Roncesvales a Compostela" de Manuel Rivero Pérez
23:15 - Tradição oral: "Levar os velhos ao monte para morrerem". Manuel Rivero Pérez
23:30 - Património arqueológico na serra do Leboreiro (parte Galega). David Pérez López
00:00 - Lugares mágicos de Castro Laboreiro. Américo Rodrigues/José Domingues
00:20 - Debate Aberto.

Recoñecemento ao Arraiano Maior da Raia Seca

Coincidindo coa Festa da Fronteira, o colectivo Arraianos quere distinguir a Xosé Luís Méndez Ferrín co recoñecemento como Arraiano Maior da Raia Seca pola súa traxectoria na defensa da identidade e da cultura arraianas. Haberá un roteiro literario e un xantar popular abertos a todos os que queiran participar neles. Para anotarse no xantar hai que presentar no día da comida un xustificante de ter ingresado 20 euros no número de conta 2080 0329 31 0040005303 antes do 20 de xullo de 2009.
Para calquera aclaración poden poñerse en contacto con nós.

O xefe viaxa de Bernardino a Novoneira

Soemos decer que a Academia certa sempre ao designar a persoa que ha de ser celebrada no Día das Letras Galegas. En realidade o que ocorre é que, a partir do nomeamento da figura representativa anual, moitedume de individuos e grupos se aplican ao labor de diseccionala. Un impulso divulgativo irradia desde as editoriais, centros de ensino, asociacións culturais, comunidades varias e o autor intronizado no Día das Letras Galegas soe converterse no obxecto dunha análise colectiva e multidisciplinar que abraza tamén unha época dada na nosa Historia. Normalmente, e de modo litúrxico e repetitivo, sempre hai uns palermas que se laian de que o Día das Letras Galegas non serve para nada e todas esas cousas. Deus nos libre das xentes da crítica crítica (Marx).Logo están outros que coidan que negar a existencia de xeracións literarias é cousa obrigada. Xeralmente pertencen a unha tradición que vén desde hai mundos de anos repetindo lugares comúns sen teren lido Petersen nin tan sequera no Fondo da Cultura Económica. Eu agora cadro contente porque a Academia Galega, que segue sen se equivocar, acaba de admitir o Bernardino Graña como individuo de número. Póñolle a "etiqueta" a Bernardino de escritor galego da xeración das Festas Minervais. E estalle moi ben, porque el foi un dos primeiros daquel concurso que, convocado polo SEU de Compostela, quixo resucitar as vellas Festas Minervais nas que o idioma galego cantara coa voz crocitada do corvo de "asas negras" nos chamados (por quen?) Séculos Escuros. Sei que para algúns non hai xeracións literarias en xeral e a nosa das Festas Minervais carece especialmente de verdadeira substancia. Non digo que non, pero a das Festas Minervais (n´a habendo) foi ben excluída e marxinada alí onde chegaba a man negra do piñeirismo. Por esa razón a tantos importantes escritores galegos a Academia Galega do pasado, zarrapechou as portas de ingreso por eles seren considerados de filiación política sospeitosa de "nacionalismo" ou de "comunismo". Eu non sei de que diaños podería ser sospeitoso Bernardino Graña, pro o caso é que só o último sábado, e tendo o noso amigo e autor, 77 anos, a Academia chamou por el para ocupar o sitio que merece na Rúa das Tabernas.Sábado pasado, este cronista foi feliz na Coruña, na Academia, na Rúa das Tabernas. Viviu unha bela sesión na que na Academia resplendeceron as luces de prudencia, da ecuanimidade e da fraternidade corporativa. Bernardino Graña, o altísimo poeta, o mellor artífice e señor das palabras do mar, pasará a integrar a Institución. E, por se fose pouco, o noso irmán Uxío Novoneira, resultou designado figura central do próximo Día das Letras Galega. Novoneira forma parte da mesma xeración literaria ca Bernardino e ca min, aínda que é un dos pouquiños que nunca tomaron parte nunhas Festas Minervais. Durante o ano que vén falarase moito de Novoneira, e falarase no contexto dunha ofensiva dos poderes autónomicos reaccionarios contra a nosa lingua.Teremos ocasión de tratar nestes asuntos. Non teñan medo.