Presentación do número dous da revista cultural A Torre do Castro

Nos 50 anos do comezo das obras de desecamento da lagoa de Antela (1958-2008)
Dentro das actividades culturais programadas polo concello de Sandiás
durante este ano, está a edición do número dous da revista cultural e
turística do concello, A Torre do Castro, que ten como tema principal, o
cincuentenario do comezo das obras de desecación.
Este segundo número centrase sobre todo na recuperación  da memoria
histórica da lagoa de Antela. Para iso botase  man dun artigo publicado en
1958 co gallo do comezo da obras de don Ramón Otero Pedrayo, baixo o título
¨Se quiebra el mágico cristal¨, que ben puido se-lo epitafio da lagoa. Tamén
inclue unha serie de curiosidades sobre a lagoa de Antela, como son a
existencia de palafitas, o uso médico das coñecidas samesugas, etc.. Noutro
artigo dedicámonos a dar a coñecer a Casa da Lagoa (Centro de Interpretación
da Lagoa de Antela), centro que comezou a funcionar coincidindo co ano no
que se cumpren os 50 anos do comezo das obras de desecamento. No apartado
dedicado ó noso patrimonio inmaterial temos neste número algunhas das lendas
que existen  sobre a torre do Castro, un dos símbolos do noso concello,  e o
san Bieito da Uceira,  que foron publicadas na súa maioría na revista Nós no
ano 1931 polo veciño de Sandiás, Urbano Santana.
Rematamos este segundo número cunha mostra de vellas fotografías,
xentileza de dous veciños de Piñeira de Arcos, co que se pode xa falar da
creación dunha galería de imaxes da memoria colectiva do noso concello.
Galería que está aberta a todos aqueles que queiran achega-las súas fotos.
Co gallo deste aniversario faisenos imprescindible recupera-la
memoria histórica da lagoa de Antela, sobre todo  para que os máis novos que
non a coñeceron poidan coñecela da man dos nosos maiores. O Concello de
Sandiás é conscientes de que existe unha clara demanda dos chamados bens
sociais (medio ambiente, historia e cultura),  estes bens na súa maioría son
patrimonio do noso rural. Na posesión destes bens pode esta-lo futuro deste
medio. É por iso que o Concello de Sandiás puxo en marcha, coincidindo con
esta data, a Casa da Lagoa, un centro onde todos aqueles que non coñeceron
unha parte da nosa historia poidan coñecela de primeira man, así como
coñece-lo presente representado pola recuperación medioambiental das antigas
areeiras abandonadas.
A revista esta a disposición de tódolos interesados,  ademais de en papel,
en formato PDF na web oficial do Concello de Sandiás (www.sandias.es)

Recuperación da memoria en Puxeiros

A Asociación Viguesa Pola Recuperación Da Memoria Histórica Do 36 convídao ao acto
25 de outubro 2008, ás 18:00 horas
Muro do cemiterio de Puxeiros (porta de entrada)
O acto homenaxe consistirá na inauguración dunha placa e ofrenda floral.
Intervirán :
Telmo Comesaña (presidente da Asociación)
Amante Caride (neta de represaliado)
Xan Carlos Abad Gallego (historiador nado en Lavadores)
Berta (filla de represaliada)e Amalia Collazo (neta de represaliado).
Antonio Vázquez (Membro da Asociación e memoria viva de Cabral).
Pepe A. Cáccamo (Escrtor e Poeta)
Grupo de gaitas da A. de V. Camiño Vello

Presentación de Unión Libre en Lugo

A Galería Sargadelos de Lugo comprácese convidalo á presentación
do monográfico A VOZ DAS VÍTIMAS DO 36, número 13 de Unión libre. Cadernos
de vida e culturas, que terá lugar o luns, 27 de outubro, ás 8 da tarde.
Intervirán os escritores Carmen Blanco, María Lopo e Claudio Rodríguez Fer,
coordinadores deste volume, que está dedicado á memoria de Manuel Sarille Lanceiro,
presidente da Asociación para a Dignificación das Vítimas do Fascismo.

Memoria tabernaria

X. L. MÉNDEZ FERRÍN. Este cronista seu frecuenta e habita a cidade de Vigo desde a súa distante nenez. De moi cativo ten baixado pola Rúa Llorente deixando a fábrica do gas a unha banda, e caído por unha zona chamada Picacho na que estivo en tempos o cemiterio de Vigo. Por alí, por onde se encontra hoxe a gasolineira de Beiramar, ao mesmo pé da Escola Náutico-pesqueira, houbo unha praia en absoluta decadencia chamada de San Sebastián. Os que nos bañamos algunha vez nas augas mais ben porcas da Praia de San Sebastián de Vigo constituimos un grupo de vellos que a Implacábel vai reducindo máis e máis. Pronto non ficará ningún vivo que coñecese e frecuentase a Praia de San Sebastián.
Desde a Praia de San Sebastián até Bouzas, en realidade, todo era un areal, aínda que eu agora falo máis de ouvido que do que teña visto. Alí onde na actualidade termina a Rúa da Coruña foi o campo de fubol de Coia e, fronte ao mar e a area, estaba e está unha pequena casa de boa pedra. Na casa, de planta baixa e un alto, abría e abre as súas portas sempre verdes unha das tabernas históricas de Vigo: "María de la Playa". A praia desapareceu tragada por grandes vías e recheos nos que se foron instalando fábricas e talleres que convirten a zona, con Barreras no centro do sistema, nun dos territorios industriais máis característicos de Vigo. Pero a taberna e casa de comidas "María de la Playa" sigue onde sempre estivo e moitos vigueses con memoria e dotados de lealdade sentimental parece que conspiran para que os poderes públicos de Vigo, sempre indiferentes aos signos da permanencia, propicien a deste local da vella freguesía de Coia. E digo Coia porque os límites históricos deste termo parroquial na súa zona costeira co de Santa María de Vigo están situados máis ou menos onda "María de la Playa". A taberna, por parte, aínda desempeña a función ancestral de gardiana da fronteira entre dous territorios cuxa orixe se perde nos neboeiros da prehistoria: Vigo e Coia. Non lonxe de "María de Playa" encóntrase "Casa Argibay", coa súa parra de latas cunha grande videira gaveante á porta, de características semellantes. Algún día falaremos tamén de "Casa Argibay". Por algunha razón misteriosa eu asocio agora o "Cabaret des Assassins" e a casiña azul de Montmartre con "María de la Playa" e "Casa Argibay".
Xulio Alonso acaba de publicar (Ir Indo) un hermoso libro de prosas. De vivos e de mortos é o título, cun prólogo de Manuel Villar Villaverde que fai aínda máis atractiva a súa lectura. Pasando as páxinas da obra, de capítulo en capítulo, fun cair nun no que se fala de "María a da praia". Comeza o texto así: "As viguesas e vigueses constitúen unha poboación que non se preocupa polas súas propias orixes. Isto explica que sexan moi poucas as pegadas da historia viguesa que conseguiron perdurar no tempo. Algunhas se salvaron porque pasaron inadvertidas baixo terra, e outras, porque de momento non constitúen ningunha ameaza para os intereses urbanísticos e industriais". Merece a pena ler todo o libro de Xulio Alonso e, en especial, o que di dese milagro de supervivencia que é "María de la Playa" a onde vou ir deica un pouco pra botar un vaso, gozar do ambiente e sentir o arrecendo da permanencia.
Na outra banda do mar, fronte a Vigo, a cidade de Boston protexe e agarima a mítica taberna que leva o nome de "Cheers

O xefe e o nobel

Se no ano 1927 a Academia Sueca lle concedese o Premio Nobel a James Joyce habería galegos alineados na prensa ilustrada de Madrid que se preguntarían quén era ese autor. Pola contra, os galegos que naqueles anos seguían a prensa en galego que, contra a Dictadura, se editaba coñecerían Joyce por unha traducción dalgunhas páxinas do Ulises que en agosto do ano anterior publicara Ramón Otero Pedrayo en Nós para quebranto de cabeza dos historiadores que teñen ao meu mestre clasificado como "conservador",
Houbo galegos amigos das letras, pro non seguidores das letras galegas, que se sorprenderon estes días pola concesión do Nobel a un escritor descoñecido. Nembargantes, os que len en galego habitualmente saben que Jean-Marie Le Clézio publicou en Edicións Xerais (Merlín) no ano 1987 un libro no noso idioma. Libro que reza no orixinal "Mondo et autres histories", o que o relaciona cun título paródico de Alberto Avendaño. O volume vai acompañado dunha intro- ducción e notas dos seus versionistas: Raquel Villanueva e Valentín Arias, hoxe considerado o patriarca da traducción ao galego. En canto a Villanueva, diremos que ela é entusiasta responsable da existencia en Galicia dun núcleo de clézistas moi influínte no noso campo literario (Figueroa).
(Le Clézio, naturalmente, é lido en Galicia por persoas que non necesitan da axuda da traducción, pero estas hoxe son poucas xa que o francés cada vez perde máis terreo como lingua central da República das Letras capital París que fora, ai, antano).
Antes da proclamación (de Estocolmo para o Orbe) do premio Nobel do presente ano, o secretario da Academia Sueca fixera unhas declaracións nunha publicación norteamericana nas que acusaba o mundo literario de lingua inglesa de "insular" e nas que reivindicaba a forza e novidade das letras producidas en Europa. O fallo académico produciuse nesta dirección.
Le Clézio ten por patria a illa Mauricio, naceu nunha Niza que sabemos parte de Occitania e a súa familia é de torgueira bretona. Os espazos narrativos del sitúanos na alteridade sen caír xamáis no pintoresquismo romántico do autor metropolitano que descobre calquera dos tristes trópicos realmente existentes no Planeta. Os coñecedores de Le Clézio invocan con frecuencia un multiculturalismo moi á moda nos nosos días, pro aínda insuficiente. A imaxinación, a felicidade dos achados poéticos e un estilo de fluencia orixinal colocan Le Clézio nun lugar de privilexio grazas a este Nobel que eu celebro. Ou sexa: no centro da diferencia. A descolonización non deu chegado á fase na que se farán mundialmente visibeis as linguas e as literaturas hoxe subalternas. En canto isto non ocorre, ver Le Clézio no foco da atención máxima do universo oculto prodúcenos unha especie de alivio. Este é un premio Nobel contra a insularidade da que falaba o secretario da Academia Sueca Horace Engdahl, en todo caso. O máis prestixioso dos xornáis de Madrid publicaba ao respecto este titular necio: "Premio Nobel a la indiscreción".

Na memoria do Foucellas e dos guerrilleiros antifranquistas

Con motivo do centenario do nacemento de Foucellas, a Comisión pola Recuperación da
Memoria Histórica da Coruña, a Asociación Cultural Obradoiro da Historia, de Ordes,
e a Asociación Cultural Eira Vella, de Betanzos, organizan diversos actos para
homenaxear a todas as persoas que loitaron pola liberdade e a democracia; a miles de
heroes anónimos da Resistencia antifascista galega, mortos, torturados, desterrados,
encadeados, represaliados e perseguidos por defenderen a legalidade democrática da
II República.
1. As actividades comezarán en Curtis o xoves, 23 de outubro, ás 19,30 horas na
Casa da Xuventude e contará coa presenza de Pepiña, filla de Foucellas.
2. O venres, 24 de outubro, ás 20,30 horas, haberá outro acto na Casa da Cultura
de Ordes.
3. O sábado, 25 de outubro, haberá un roteiro polos lugares da guerrilla da
comarca, con saída en autobús ás 15,30 horas do cárcere da Coruña e parada en
Betanzos ás 16,15 horas na praza do Campo. Ao final da xornada, ás 21 horas, haberá
un acto no Liceo de Betanzos e, finalmente, unha cea.
4. No mes de novembro haberá en Betanzos unha semana de cine sobre a guerrilla
galega antifranquista.
En todos os actos haberá unha homenaxe ás familias represaliadas, lectura de
poemas, presenza de vellos guerrilleiros, intervencións de historiadores, gaiteiros,
actuación do grupo A Quenlla.
Fernando Souto Suárez
Telf.: 695 26 27 28

O xefe sobre os traficantes de insectos

Cando o cronista era neno pasaba moito tempo a observar o que pasaba nun tanque de auga situado, para regar, en certa horta da cidade de Ourense próxima ao río da Barbaña. Chamáronme a atención uns pequenos esgarabellos que vivían nas augas verdosas, que nadaban moi ben e que, de tarde en tarde, subían á superficie sacando o abdomen e se proveían dunhas burbullas, non finaceiras senón de ar, que levaban consigo ás profundidades nas que habitaban. Unha vez que conseguía apañar algún individuo e depositalo no bordo do tanque, o becho soía despregar as alas membranosas e saía voando coma mesma habelencia coa que un momento antes navegaba a bucío. Nunha ocasión, e só nunha, vin, nun relanzo do Miño, contra os herbais que daquela había onda a acea e cachón de Oira, como un insecto moi parecido na forma aos esgarabellos do tanque pero grandísimo, subía á superficie e puña en contacto a cabeza co ar para, logo de facer visibel un instante o seu corpo poderoso e ovalado, perderse de novo nas fonduras do río. "É unha vacaloura de río" -díxome o Suso, que me acompañaba-. En verdade, aínda que o insecto de Oira ofrecía unha certa semellanza coa femia da vacaloura, non era tal. Supoño que o que vin daquela no Miño era un coleóptero da familia ou superfamilia dos Hydrophilidae, moi seguramente, un especimen do grande esgarabello acuático cuxo nome é Hydrous piceus. O insecto do tanque ao que me referín anteriormente pertencería a outra familia, a dos Dyscidae, e podía ser o coñecido como Acilius sulcatus.
Pasado domingo ofrecéronme no quiosco, en compañía de determinado xornal, un fascículo que trataba, penso que de xeito claro e correcto, dos esgarabellos acuáticos. Comprei decontado tal literatura que, para a miña sorpresa, estaba acompañada dun poderoso exemplar de insecto da familia dos Hydrophilidae que na publicación se presentaba, sen nome científico, como "escarabajo buceador asiático". O exemplar viña empacado nun bloque de metracrilato e, en tanto non o dou clasificado, el está agora no meu despacho en lugar privilexiado pois tivo a virtude de me retrotraer á infancia facendo as veces da magdalena ranurada en forma de vieira da que fala Proust nunha pasaxe memorábel. Ora ben, considero ilícito o tráfico de insectos que supón esta oferta. Os sete euros que custa o becho e mailo folleto, de divulgación entomolóxica revelan un tráfico de animais en grande escala que non debería estar permitido. Quen queira coleccionar insectos, que saia á natureza a cazalos, e aínda así que o faga con moito respecto. Calquera das especies de esgarabellos acuáticos merece a mesma consideración que calquera das especies de baleas e de mamíferos mariños que tanto lles preocupan (e con razón) aos ecoloxistas e amigos da Natureza. Debemos defender a biodiversidade e o tráfico de insectos como este ao que nos estamos a referir representa un negocio ilícito e non sei se constitutivo de delito ecolóxico ou non.

O arraiano xefe

Un bon amigo dime que esaxero ao insistir en que os portugueses ollan para o seu Norte e non ven alí Galicia. Hai uns cincuenta anos, o Porto ollou efectivamente para o Norte e achou que nós existiamos como pobo e como País, a iniciativa da Associação de Jornalistas e Homens de Letras daquela cidade. Foi cando abriron aló un comprido espazo público ao que chamaron Praça da Galiza, cunha considerábel escultura de Rosalía de Castro no centro. Por entón, Vigo, en reciprocidade, erixiu un modestísimo busto á memoria de Camões, neste caso co concurso da Asociación da Prensa da cidade galega, na Praza de Portugal. Tamén en Vigo hai unha rúa do Porto que até hai pouco tempo lucía unha boa lápida de mármore que alguén fixo desaparecer e que iría parar ao depósito de ladroízos vigueses onde tamén foi achantada a varanda do Náutico, a fonte luminosa da praza dos cabalos de Oliveira e outras valiosas pezas de ornato público. Perante o monumento a Rosalía non se fan actos no Porto e o de Camões apenas recibe unha ofrenda fría e oficialista no Día de Portugal.Despois de medio século de indiferencia, parece que en Portugal aparecen signos de que acolá saben como se chama a terra que hai e pobo que vive para aquí do Parque Nacional da Peneda-Gerês e do Río Miño. Un centro universitario privado de Vila Nova da Cerveira decidiu hai tempo recuperar o nome de Gallaecia porque os seus ilustrados promotores sabían ben que a Lusitania aquén do Douro era só unha antelequia ideolóxica e Gallaecia figura tamén nos nomes dalgunhas poucas entidades do Norte de Portugal, o cal é moi relevante. O aeroporto de Matosinhos, que nós vimos crecer, que nos vén servindo moi ben aos galegos do Sul nos últimos tempos e que hoxe recibe o nome de Sá Carneiro, tamén se decatou de que existimos. Somos, hoxe, ben visibeis no Sá Carneiro e loce alí un grande letreiro no que pode lerse: "Oporto (en versión castellana do topónimo), o aeroporto de tódolos galegos". No meeting point deste aeroporto hai unha moi clara indicación que di "Galiza" e que sinala ao lugar de onde parten os autobuses para o noso País.

Hoxe son moitos os portugueses e os galegos que acreditan nas inmensas posibilidades que suporía unha activación efectiva da Eurorexión Galicia-Norte de Portugal, ou Eixo Atlántico. Mais non se apreza vontade política para dar pasos adiante nese sentido. Tense lanzado a idea de que tal Eixo debería recuperar o nome de Gallaecia. E por qué non o de Gallicia, tendo en conta que así lle chamaban ao noso reino común orixinal Venancio Fortunato, Martiño de Dume e Isidoro de Sevilla nos séculos VI e VII?Penso eu que a Nova Gallicia non pode ser só un buró parar xestionar axudas da UE, se é que vai haber máis favores para rexións transfronteirizas, senón un organismo vivo e actuante no que a vella torgueira galegoportuguesa poda facer abrochar gromos novos de civilización. E iso esixe unha conciencia cultural e histórica e unha determinación política que non dou visto por ningures no universo partidario vixente. Desde logo, no futuro parlamento do Hórreo deberían sentar verdadeiros partidarios de Gallicia. E tamén nos concellos, desde o Ortegal ao Miño.

Memoria d´A Estrada

A Asociación "Comisión pola memoria Siñor Afranio" da Estrada e a
Comisión pola Memoria de Vilagarcía, convocan un acto de lembranza dos
feitos producidos o 9 de outubro de 1936, cando foron "paseados" 6
cidadáns provenientes de Concellos da contorna e o enterro dos seus
cadáveres nunha foxa común no cemiterio local.
Estas persoas son Severino García Teijeiro, José Domingo González
Boullosa, Juán Bacariza Sánchez, Ramón Muíños Lorenzo, Manuel Guillán
Abalo e Jesús Froiz Gómez.
O pobo da Estrada, e nomeadamente persoas de releve como o crego Nicolás
Mato Varela e o xuíz Fermín Bouza Brey, amosaron un comportamento
exemplar fronte este crime e aínda que as vítimas non son deste
concello, é un feito histórico que compre lembrar para honra da
dignidade dun municipio coma este que manifestou a súa solidariedade e
apoio aos represaliados nun momento de especial perigo para calquera que
así expresase estes sentimentos humanitarios.
Os actos a celebrar o día 9 de outubro serán a sinalización do lugar
onde foron inmolados os 6 na Ponte do Regueiro, ás 19:30 h.. O
descubrimento dunha lápida na foxa común onde están enterrados no
Cemiterio da Estrada ás 20:00 h. E un acto público ás 21 h. no Teatro
Principal no que intervirán familiares das vítimas (Leonor Guillan de
Barrio y Rosalia Gonzalez Genova) e o profesor Manuel Igrexas, quen
recuperou a historia destes feitos.
Para máis información:
http://www.blogoteca.com/autoestrada/

Afranio, o fuxido arraiano

O xefe fala da Galicia imperceptíbel

Por X.L. Méndez Ferrín. Algúns galegos teñen escrito esta tempada na prensa sobre as palabras despectivas e arrogantes que George Steiner proferiu sobre a nosa lingua galega. Manuel Rivas, que é o escritor galego máis traducido e coñecido no estranxeiro, veu decer, entre outras cousas, que o que necesita a nosa lingua (e a nosa cultura) é facerse perceptíbel no mundo. Estou dacordo con el, pro mal poden conseguir facernos un perfil visíbel no mundo aqueles que se non consideran a sí mesmos e desprezan a propia identidade.Se vostedes atravesan as pontes internacionais que, felizmente, unen as dúas ribeiras do Miño, verán que ao entrar en Galicia non hai cartel ningún que informe de tal feito. Se vostede aterra nun aeroporto de Galicia despois dun vóo internacional non recibirán ningún tipo de información a respecto desta nosa "nacionalidade histórica". Tamén se veñen de fóra por tren e entran na librería da estación comprobarán que alí non hai libros escritos no noso idioma.Os pelegríns que chegan onda nós de lonxe non encontran no Cebreiro ningunha indicación de que entraron en Galicia e que Galicia é así e asá. Unha vez culminada a súa viaxe, se visitan a libraría da catedral non encontrarán ningún libro sobre o camiño de Santiago escrito na lingua do país. Hai xente que está a reclamar que a información sobre Galicia se lle ofreza aos pelegríns xa desde o Bierzo, pero iso sería pedir a lúa. De xeito que son milleiros os suxeitos que fan a rota xacobita e patean unha boa parte de Galicia para, regresando aos seus lugares de orixe, ignorar que estiveron neste vello Reino. Eu estou seguro que se lle preguntan a Shirley MacLange ou á filla de Bush, que fixeron a pé o camiño de Santiago, por Galicia, polo seu idioma, pola súa historia, non saberían contestar. A desaparición de Galicia ás veces é un feito deliberado. Fábricas de conservas de peixe que comercializan os seus productos con selo de Vigo, España sen mencionar a Galicia son un caso frecuente. Outro sería o de Colin Smith, que publicou o Merlín e Familia en traducción inglesa ocultando deliberadamente que a primeira edición da obra foi feita por Alvaro Cunqueiro en galego. Pro o caso máis estúpido da ocultación de Galicia é o do diccionario enciclopédico portugués de Lelo e Irmão, editorial do Porto cuxa matriz está á mesma distancia da miña casa que a sede da Academia Galega. Esta obra describe así o Miño: "Rio de Espanha e de Portugal, que nasce nas Astúrias, em Espanha, e deságua no Atlântico, em Caminha, Portugal". Se é así como perciben o Pai dos Nosos Ríos, sen ningunha relación cun país chamado Galiza, uns solventes editores da cidade de Porto, cómo nos verán os lisboetas ou os alentejanos? Sinxelamente, non existimos para eles. Certo, as raíces da ideoloxía nacional portuguesa son profundamente anti-galegas. Recoñecer a nosa existencia histórica sería, xustamente, negar o relato consensuado da fundación de Portugal. Deixemos o caso galegoportugués por imposíbel de ser solucionado. Nós estamos empeñados en ver Portugal e eles nin quixeron nin queren nin quererán nunca ver a Galiza. Os nacionalistas galegos chegan á madurez e ao uso da razón política o día no que renuncian a Portugal e á fantástica redención que desa república nos poida chegar. E, se os portugueses non nos ven, o resto dos humanos tamén non. Steiner si que nos vé, pero resultámoslle cativos e sen categoría.

50 anos do desecamento da Lagoa de Antela

RECUPERANDO A MEMORIA DA LAGOA DE ANTELA (1958-2008)
A lagoa de Antela foi unha das lagoas máis importantes da Península Ibérica,
tanto pola súa extensión (máis de 40 Km. cadrados), coma pola súa riqueza de
flora, fauna, bioloxía, historia, antropoloxía, toponimia, paisaxe e
folclore característicos.
O 8 de setembro de 1958* deron comezo as obras de desecamento da lagoa de
Antela co encauzamento de 6,6 km. do río Limia.
A lagoa de Antela foi un dos humedais de maior extensión da Península
Ibérica, con 7 quilómetros de longo e 6 quilómetros de ancho, aínda que
dependendo da época do ano, variaban estas dimensións, así como a súa
profundidade. Tiña de profundidade media 0,60 metros e nalgúns “pozos”
chegaba ata os 3 metros. Nela atesourabase unha inmensa riqueza de flora,
fauna, bioloxía, historia, antropoloxía, toponimia, paisaxe e folclore.
Logo de innumerables intentos de desaugamento, en 1956 declarouse por Lei de
27 de decembro de alto interese nacional a colonización e saneamento da
lagoa de Antela, ó que provocaría a destrucción do humidal e a
transformación deste en terreos de labradio. O día 8 de setembro de 1958,
deron comezo as obras iniciadas co encauzamento de 6,6 Km. do río Limia, que
se continuarían con 7,5 km. do emisario da lagoa, e a partir de 1962, coa
construcción de 10 Km. de canles-dren no interior da mesma, para logo
continuar coas construccións dos desaugues terciarios, camiños, etc., ata
rematar coa entrega das parcelas ós colonos a principios dos anos 70.
Coincidindo con esta data o Concello de Sandiás ten previsto (si nos
conceden a subvención , claro esta!!!!) a realización dunhas xornadas sobre
a lagoa de Antela para recuperar a súa memoria histórica, e que versaran
sobre os aspectos xeográficos, históricos e medio ambientais da lagoa que se
celebraran na Casa da Lagoa (Centro de Interpretación da Lagoa de Antela)
así como na Casa da Cultura do Concello.. Tense así mesmo previsto a edición
dun número especial da revista ¨A Torre do Castro¨ (Revista Cultural e
turística do Concello de Sandiás) sobre os cincoenta anos do comezo das
obras (1958-2008), e outras actividades. Pretendese con esta serie de
accións dar a coñecer unha parte importante da nosa historia a todos
aqueles que non a coñeceron así como dar a coñecer o presente representado
pola recuperación medio ambiental das antigas areeiras abandonadas.
Lembrar que a Casa da Lagoa (Centro de Interpretación da Lagoa de Antela)
situase no centro da vila de Sandiás nun edificio tradicional especialmente
rehabilitado para acoller o centro. Na Casa da Lagoa preténdese mostrar ós
visitantes a través de montaxes audiovisuais, experiencias interactivas,
paneis informativos, etc., os cambios acontecidos na comarca da Limia, e
máis concretamente no concello de Sandiás, a través dun percorrido polo
antes e despois da desecación da lagoa de Antela. Pondo un especial interese
en dar a coñecer as accións levadas a cabo para a recuperación da antiga
fauna e flora da antiga lagoa a través da recuperación das areeiras
abandonadas.

Casa da Lagoa (Centro de Interpretación da Lagoa de Antela ) – Praza de Dona Irene, 1 (Sandiás)
Teléfono do Concello de Sandiás para reservas (Visitas concertadas) : 988 46 50 01

O xefe fala do atraso político de Galicia

Nos parlamentos autónomos de Cataluña e de Euskadi están presentes non sei se cinco ou seis formacións políticas. E isto ocorre en dúas das que oficialmente son chamadas "nacionalidades históricas" e que na práctica real, oral e escrita, ninguén chama así. Nas cámaras autonómicas definidas como rexionais, digamos Navarra ou Madrid, tamén hai pluralismo parlamentario. Pola contra, no Hórreo de Compostela non sentan máis ca tres partidos políticos, como é ben sabido: dous formando goberno de coalición e un na oposición. É a isto o que lle chamamos "o atraso económico de Galicia" modificando unha migalla un título famoso e fundacional de Xosé Manuel Beiras.
No parlamento de Galicia, non que non reside a Soberanía Nacional e no que as leis son só textos que deben regular as leis do Reino, o peso de oposición recai unicamente nun partido, de dereita e sucursalista. Os partidos coaligados que exercen o poder autonómico presentanse como progresistas; un, tamén sucursalista e outro nacionalista. Co cal ocorre que San Caetano e Monte Pío non reciben outra crítica nin outro estímulo parlamentario ca os procedentes da dereita. Dunha dereita de cultura franquista e enfaticamente contra-nacionalista. Dado que Rosa Díaz pode chegar a ter representantes no parlamento galego, faise máis necesario ca nunca o ouvir no Hórreo voces que, desde a esquerda e o nacionalismo, sexan oposición e que, coma tal, critiquen e estimulen un goberno que, despois das próximas eleccións, repita hipoteticamente a coalición pos-electoral que está a punto de extinguir o seu mandato. Tamén en hipotese, considero, desde o meu ángulo de preferencias, que outro ou outros partidos ou frontes de esquerda e nacionalistas entren a formar parte do futuro goberno autonómico de Galicia. Isto último pode semellar difícil pero a realidade da ACE de Cangas pode ser un aviso de que tal aspiración non constitúe un horizonte utópico ou inacadábel.
Non creo que haxa en Galicia "dous gobernos" e miro un só ánimo político moi ben solidificado. Polo tanto a opinión de masas que expresa cada día a súa decepción ("desencanto", dixo un día Haro Tecglen, non sei se se recordan) en materia de administración territorial, urbanística, ecolóxica, social, cultural, lingüística, debería organizarse electoralmente en lugar de dirixir os seus votos, segundo o principio do mal menor, ao sucursalismo que se presenta como progresismo e ao nacionalismo non independentista. Claro que Galicia está a venderse, e as amósegas de que isto é así son as que o goberno autonómico nos pón perante os ollos co plan acuícola, coa continuidade da predación da lousa e do granito (son patrimonio do pobo galego) e coa almoneda ecandalosa da concesión de muíños eólicos cuxa imaxe é hogano a do coloniañismo que un día representou o asolagamento dos nosos (de todo o pobo) vales e o levantamento dos encoros de Barrié de la Maza. Os movementos de defensa da Terra e a esquerda obreira xenuína e os que combaten con sinceridade pola permanencia do idioma terán que escoller entre ter representantes na cámara lexislativa autonómica (ou no goberno) ou ben perder en presencia pública. O atraso político de Galicia debe ser forzado avante; é o que penso eu.

Metamorfose dos anxos

De neno, contáronme a estoria da sublevación de Luzbel, o máis belo dos anxos, contra Deus. Impresionoume a súa grandeza máis ca épica e o relato serviume para imaxinar nitidamente a invención do Inferno e aparición de Satán no mundo e no trasmundo. Anxos, Arcanxos, Serafíns, Querubíns, Dominacións, Tronos, Virtudes e Potestades son as diferentes castes de anxos ou espíritos puros que conseguín manter na memoria. Logo estaban o Anxo da Garda e os anxiños consistentes na cabeza dun pícaro con dúas aliñas apegadas que poboan os retábulos barrocos. O pior dos meus pesadelos infantís foi un no que me vin acosado por un enxamio de tales mostros cativos, que rían perversos. Mahoma veneraba estas figuras incorpóreas, que el herdara da Biblia, e nada menos ca o Corán lle foi transmitido por Deus a través dunha delas. De mozo, poucas veces me divertín tanto como o día no que lin no Padre Feixóo unha humorística distinción racionalizada ao modo tomista entre a natureza dos anxos e a dos trasnos, co fin de deixar en ridículo coido que aquel Padre Laínez que defendía a existencia dos segundos. Eu teño moita máis simpatía polos tardos ou trasnos galegos ca polos anxos inconsúteis e sobrehumanos. Unha extrañísima afección dos anxos revelouse en certos poetas do século XX, entre os que non se contan certamente Pound nin Maiakovski, afección producida pola irradiación que un día exerceu Rainer Maria Rilke. É certo que poetas crentes coma Gerardo Diego escribiron bonitas bagatelas sobre os Angeles de Compostela. Pro tamén contumaces materialistas (Alberti) foron capaces de convocalos como tal no libro Sobre los Ángeles. O comunista cristianizante e unamuniano Blas de Otero é autor dun duro libro titulado Ángel fieramente humano. En canto a Lorca, este poeta máximo meteu, entre ciganos inesquencibeis, figuras andróxinas ou asexuadas de arcanxos belísimos representados en estatuas públicas de Granada. Estes anxos literarios non deben, digo eu, de provir de Lost Paradise, o poema perfecto de Milton. Como tampouco pensaría nel Ricardo Carballo Calero cando deu á luz na Benito Soto o libro titulado Anxo de Terra, nin tampouco Aquilino Iglesia Alvariño, castelanizante ocasional, ao poñerlle ao seu, cuase contemporáneo do anterior, Contra el Ángel y la noche. A moda dos anxos literarios debeu de se ir cando Ánxel (tamén) Rei Ballesteros deu á luz a súa novela Dos anxos e dos mortos, coa cal o espírito da nova narrativa pareceu ter unha continuidade do máis esixente. De meniño non tiven demasiada fe na existencia dos anxos (había tantísimos seres invisibeis nos que crer!) e de maior nunca sentir a necesidade de xogar á fantasís fabricando anxos poéticos. Un día non lontano durmín incómodo nun hotel alemán debido a que este estaba situado nunha Engelstrasse. Coidei ao principio que se trataba dunha rúa á memoria de Federico Engels; pro non: era só a Rúa do Anxo.Vexo apegado nun farol da Porta do Sol, Vigo, un carteliño no cal calquera de esas sectas modernas que andan polo mundo captando diñeiro dos inocentes anuncia un curso sobre "Metafísica de los Angeles". Xa non se trata, ai, de anxos poéticos senón da nova relixión dos anxos que, procedente dos EE UU, irrumpeu con forza na cultura de masas hai anos. Por iso, na actualidade, cando me falan en anxos non penso en San Miguel, nin no da Garda, nin nos das cabeciñas aladas, senón na cara de apalambrado que pon Nicholas Cage cando fai de anxo no cine.

A babel arraiana

O mito da Torre de Babel e da confusión das linguas gozou e goza dunha rara popularidade. Segundo el, houbo un día feliz no que todos os homes falaban a mesma lingua e nela se entendían. Logo, pola súa soberbia, foron castigados e cada grupo falou dunha diferente maneira, así que, sendo humanos e falantes, deixaron de comprenderse universalmente. Procedente da Biblia, o mito de Babel e da maldición que supón a pluralidade das linguas humanas áchase e moi arraízado e extendido.Naturalmente o mito de Babel explica como un castigo de Deus un paradoxo sobre o cal os humanos temos reflexionado escasamente: aquilo que nos caracteriza como especie é a facultade dunha linguaxe con primeira e segunda articulación que se organiza gramaticalmente. Ora ben, ese sistema de signos que é a lingua non é só un sistema de signos senón moitos milleiros de sistemas de signos. A lingua humana non existe: existen unicamente as linguas humanas. O que é propio e distintivo da lingua humana é o feito de que se manifesta en forma de linguas humanas. A maldición de Babel consiste en que a comunicación humana proxecta coma unha sombra imprescindible a incomunicación entre humanos.Perante o pluralismo lingüístico a actitude máis exdendida é a máis primitiva: paliemos o mal adaptando a unha lingua superior ás outras linguas. Esta lingua superior soe ser a dun pobo militarista, expansionista e predador de pobos máis febles: latin, grego alexandrino, castelán. O colonizado, perante o colonizador, síntese ínfimo, diferente, bárbaro. Unha vez que interiormente se rinde, o colonizado sinte que unha forma de se liberar (naturalmente falsa) e adopción á lingua dos seus señores e o abandono da lingua da súa tradición. É así como se producen as grandes asimilacións, como é a entrega de moitos galegos á lingua do imperio castelán. O colonizado seguirá a ser explotado pro, ao falar coma o Amo, sentirase falsamente situado á altura de el.Contra a maldición de Babel tamén foi formulada unha solución culta e aparentemente progresista: a fabricación dunha lingua universal que sirva para todos os humanos. Curros, en trance, traxicómico, pretendeu que esa lingua universal chegase a ser o galego. Pero moi en serio foron ideadas varias linguas artificiais, coma a volapük e o esperanto. A aspiración utópica dos seus inventores non tivo éxito: hoxe só son hábiles en esperanto os esperantistas. Para Castelao, nunha imaxe parabólica xenial, un can ladra igual na China que en Rianxo. "É que os cans aínda están na lingua universal" -considera o Mestre.O home e a muller avanzados do noso tempo saben que, ademáis da súa propia, herdada ou escolleita, é un ben coñecer outras linguas e, con elas, outras culturas e outras literaturas. Só os primitivos contemporáneos sinten que hai linguas mellores que outras e cada vez as minoritarias ou "inútiles" son máis estudiadas por políglotas e simpatizantes estranxeiros. O galego, que non é para nada unha lingua minoritaria, máis sí inferiorizada e rexeita por algúns colonizados, é procurado e estudado por centos de mozos e mozas do mundo enteiro nos nosos días. As películas de Mel Gibson faladas en arameo e en maya son un signo desta mentalidade moderna das que lles falo.Un días destes falaremos, non do mito de Babel, senón do de Pentecostés.

Garay con Curros?

O concello de Vigo trasladou o monumento a Curros Enríquez desde o seu desterro no Monte do Castro, onde houbo tantos fusilamentos de boa xente a onde se asenta a que foi residencia de Eijo Garay, aos xardíns que levan o nome do dito prelado. Como as personalidades de Curros e de Eijo non casan ben chegamos a sospeitar que o novo asentamento da efixie do poeta de Celanova conteña unha mensaxe cifrada en clave de bulra. O caso é que non só eses xardíns, que antano eran máis grandes e lucían mellor coidados, están en Vigo dedicados a honrar a figura de Eijo Garay senón que tamén levan o seu nome unha rúa e un colexio público. Mais penso eu en realidade que o noso alcalde, que semella un neófito ardente do nacionalcatolicismo ao presidir con insignias do seu cargo público a procisión do Cristo da Victoria, tan cara a Eijo Garay, e o resto do seu equipo non sexan tan ocorrentes como para xuntar de propio intento os nomes dun poeta perseguido pola xerarquía católica e un bispo moi activo no réxime máis duro e reaccionario que coñeceu a España contemporánea, descontando o dos días ominosos de Fernando VII. Para min, que o alcalde de Vigo e o seu goberno, o que tratan é de non lle tocar ao nomenclátor urbano no que respecta a Eijo Garay. Naturalmente, a estes efectos, a sociedade franquista de Vigo está feliz con Abel Caballero polo confesionalismo que exhibiu na devandita procisión e seguramente lle agradece o seu interese en que aquela vella diocese que borrara do mapa San Olaf Haraldson e que Don García, rei de Galicia, restaurara, prescinda para sempre de Tui, degrade a súa catedral e adopte o nome único da cidade do Celta. A miña idea é que a conxunción bipartidiaria que goberna o municipio de Vigo está a tratar, por viguismo electoral seguramente, de que o nome de Eijo Garay se perpetúe nuns xardíns, nunha rúa e nun colexio público, conculcando a lei da memoria histórica. Non señor: Leopoldo Eijo Garay non foi só un bispo franquista ao modo en como o foron o resto dos seus colegas de España, incluindo algún que tivo a decencia de negarse a gravar nos muros dos seus templos a lista dos "caídos por Dios y por España". Eijo Garay foi parte inseparábel e consustancial do réxime sanguinario e o seu criterio inspirou de forma moi principal as institucións, os métodos represivos e o catecismo ideolóxico do partido unificado "Falange Española Tradicionalista y de las JONS". Franco respectou, admirou e ouviu sempre as recomendacións deste fillo de Vigo a quen nin Vigo nin Galicia lle deben nada. Franco tivo sempre ao seu carón a Eijo Garay e premiouno cos máis altos cargos, como foron o de presidente do "Consejo Superior de Investigaciones Científicas" e do "Instituto de España", postos ben políticos e nada eclesiais, no desempeño dos que Eijo Garay se convertiu en comisario do franquismo en materia cultural. Seguramente por iso o colexio cardealicio nunca o distinguiu co capelo de púrpura e o Vaticano, habilmente, limitouse a lle conceder o título esperpéntico e aparatoso de Patriarca das Indias Occidentais que, en rigor histórico, carecía de todo significado, ao tempo que lle vedaba calquera arcebispado e precisamente, o de Toledo que conleva a primacía das Españas. Certamente, somos moitos os veciños de Vigo que tememos que o nome de Eijo Garay permaneza no lapidario público, aínda que estamos seguros de que non será para sempre.

Viso Rock 2008

VISO-ROCK 16 AGOSTO 08
KÉRKENNAI
(Celta/Folk--Baixa Limia)
BAILEBURDIA
(Música Europeia e do mundo--Oporto)
A RAIZ
(Rock/Meta--Valença/Porto)
MOMENTOS DE DUDA
(Rock Clásico--Ourense)
THE JONYS
(Rock / Alternativa--Vigo)
O grupo Kérkennai tamén actuará na presentación da curtametraxe “O Limia, o río do esquecemento”
Acampada de balde
Polbo a feira
Xogos populares

Elixio en Compostela

A viúva, fillos e netos do Elixio Rodríguez Domínguez, enviamos os nosos parabéns aos
irmáns nacionalistas polo día da Patria Galega. Acompañámolos dende México co
corazón.

Dia 15 de Agosto de 2008, no lugar da vila de Castro Laboreiro, Hotel Castrum Vilae
10:30 NEP dos Montes Laboreiro
Abertura: Música de concertina e notas sobre o trabalho do NEPML
Realizador Aki Kaurismaki
Documentário video: "Notícias de Portugal"
Pequeno video gravado no lugar de Bico e transmitido em primeira-mão no programa Euronews.
Realizador Victor Coyote
Documentário video: "Só Concertinas" A concertina e alguns dos seus melhores interpretes no Alto Minho e no Olelas.
Paula Dacosta e Manuel António *
(Alua e Pólen)
Viver e Pintar em Castro Laboreiro
12:30
Debate / Encerramento
Exposição de pintura

Dia 16 de Agosto de 2008,
21:30
NEPML - Abertura
Fotos antigas, videos e música
NEPML / José Alfredo Cerdeira*
Lançamento do livro: "O Buraco da Serpe".
Romance ficcionado baseado numa lenda, com o enredo a desenrolar-se em locais de Castro Laboreiro e da Gavieira.
Angel Rodriguez Gallardo
A PIDE contra os Crastejos
Américo Rodrigues / José Domingues
Apresentação do Projecto: "Casa dos Refugiados"
NEPML / António "Bernardo"*
Lançamento do livro: "Ecos dos Montes Laboreiro".
Textos mistos, de ficção e realidade sobre modos de vida de tempos idos.
Manuel Rivero Perez
A Construção/Utilização de Poças de Aire na Montanha
José Domingues / Américo Rodrigues
Trajes de Montanha; Lenços de Pedidos (Namorados) em Castro Laboreiro
24:30
Debate / Encerramento